ads1
ads3
تغییر رنگ سایت

شبکه های اجتماعی جامعه

آرشیو
آرشیو
آرشیو
Print This Post

باید کنشگری محیط زیستی را نقد کنیم

«محیط زیست، کنشگری زنان و جامعه پایدار» عنوان تازه‌ترین نشست حلقه مطالعات مسائل اجتماعی زنان در انجمن جامعه شناسی ایران بود که با حضور گیتی خزاعی، خدیجه کشاورز و اسماعیل کهرم برگزار شد.

باید کنشگری محیط زیستی را نقد کنیم

گیتی خزاعی- جامعه شناس، که بر مفاهیم تاب‌آوری اجتماعی و تاثیرات اقلیمی بر جامعه کار کرده‌است بحث خود را حول محور شاخص‌های کنشگری محیط زیستی، با تاملی تاریخی و مفهومی بر روند کنشگری محیط زیستی از گذشته آغاز کرد. او در این باره گفت:کنشگری محیط زیستی یا به عبارتی جنبش محیط زیستی سابقه‌ای طولانی ندارد.

اما تاثیر زیادی بر لایه‌های مختلف نظام اجتماعی داشته‌ است. یا بستری برای توسعه‌ی حقوق زنان شده یا موجب تغییر یا تولید ادبیات مفهومی و نظری، در حوزه کنشگری مدنی، و کنشگری در حوزه‌ی عمومی و حوزه سیاسی شده‌ است. در عین حال، همزمان با تغییر دوره‌ زمانی و همراه با تغییر در مسئله‌های محیط ‌زیستی در سطح جامعه، شکل کنشگری محیط زیستی هم تغییر کرده‌است.

مثلا اگر در دنیا در دهه‌ی ۷۰ و ۸۰ میلادی، تاکید اصلی جنبش‌های محیط زیستی و محورهای کنشگری محیط زیستی بر مشکلات محلی و ملی متمرکز بود و آنها هم عمدتا متکی بر مسائل خاص و جزئی، من‌جمله مسئله حفاظت و رفع آلودگی محیط زیستی، امروز با افزایش مشکلات محیط زیستی، و تشدید روند قهقرای محیط زیستی و به ویژه مسئله‌ تغییراقلیم، مسائل موردتوجه کنشگران محیط زیست هم تغییر کرده و در کنار موضوعات گذشته که طرح آنها همچنان ضروری است، کنشگران محیط زیست بر مسائل جدیدی نیز متمرکز شده‌اند.

در عین حال در شیوه کنشگری محیط زیستی هم طی این دهه‌ها تغییر بنیادی ایجاد شده است. اگر در گذشته، کنشگری محیط زیست به مشارکت مدنی و حضور جدی در فضای شهری و حوزه عمومی محدود می‌شد، امروز تلاش می‌شود تا هم از سایر ابزار کنشگری مدنی – مثلا رسانه، و به خصوص رسانه‌های مدرن – برای تولید گفتمان کنشگری محیط زیستی استفاده‌ بیشتر و بنیادی‌تری بشود و هم اینکه کنشگران محیط زیست به حوزه مدنی محدود نمانده‌اند و در حوزه آکادمی، با ایجاد پیوند بین حوزه آکادمی و مدنی، شکل جدیدی از کنشگری علمی را معرفی کرده‌اند.

بنابراین شیوه کنشگری بنا به موضوع و مسائل جدید محیط زیستی در طول زمان تحول یافته است و طبیعتا کنشگری محیط زیستی باید بتواند خود را با وضعیت امروز محیط زیستی و مسائل و مشکلات جدید محیط زیست منطبق سازد و به روز نگه دارد. تقلیل موضوعات محیط زیستی به حوزه‌های حفاظت و آلودگی محیط زیستی، مانع از اثربخشی کنشگری محیط زیستی شده است. همچنین تقلیل کنشگری به حوزه‌های خاص و نه چندان اولویت‌دار محیط زیستی مثل حفاظت و آلودگی محیط زیستی، مانع از جدی گرفتن مقوله محیط زیست، مانع از جدی گرفته شدن کنشگران محیط زیست و مانع از کارامدی جنبش‌ها، حرکت‌ها و فعالیت‌‌های محیط زیستی شده است. امروزه همچنان کنشگر محیط زیست به کسانی اطلاق می‌شود که ساده‌ترین پیام‌های محیط زیستی نه چندان روزآمد را در حوزه حفاظتی و رفع آلودگی صادر و منتشر می‌کنند. روی چمن‌ها راه نروید.

مراقب حیوانات باشید. در جنگل‌ها آشغال نریزید. از خودرو‌های تک سرنشین استفاده نکنید. از کیسه‌های قابل بازیافت استفاده کنید، حواستان به محصولات تراریخته باشد و … برای تقویت کنشگری محیط زیستی چاره‌ای نداریم الا اینکه در حوزه کنشگری محیط زیستی حرکت‌های موجود را که به نام کنشگری محیط زیستی معرفی می‌شوند نقد کنیم. موضوعاتی مهم همچون خاک و فرسایش، قهقرای فزاینده محیط زیستی، خشکیدن رو به تزاید، تغییر اقلیم و تاثیر ن بر زندگی افراد و القای فعالیت‌هایی که باید برای محافظت از محیط زیست به نظام سیاسی و اجتماعی قبولاند، عموما در کنش‌های متعارف محیط زیستی در کشور جایی ندارند.دامنه محیط زیست بسیار از این پارامترها گسترده‌تر است. بخشی از کنشگری محیط زیستی در ارسال این پیام‌هاست، اما اینها تنها بخش کوچکی از حوزه کنشگری محیط زیستی را شامل می‌شود.
زنان حافظان محیط زیست 
اسماعیل کهرم-مشاور ارشد سازمان محیط زیست، با اشاره به نقش زنان در بهبود وضعیت زیست محیطی گفت:برای من تصور شروع و ادامه نهضت حفاظت از محیط زیست بدون زنان در جوامع غیر ممکن است . نقش زنان را از چند جهت می‌توان بررسی کرد. من میل دارم نقش زنان را به عنوان یک مادر در ابتدا بررسی کنم و با نگاهی به رابطه خودم با مادرم و تجارب زیسته‌ام در زمان کودکی، خاطراتی را مرور کنم که از عمق ذهن و یاد خود و از دهه‌های متمادی درباره جایگاه و تاثیر زنان در این حوزه کنکاش کرده‌ام.

عجیب و جالب آنست که این خاطرات چنان در ذهن من زنده مانده‌اند که درست مانند آنست که امروز برایم اتفاق افتاده‌اند. که این نشان از اثرگذاری نقش زن در جایگاه مادری برای آموزش‌های مختلف ازجمله در حوزه های واکنش های زیست محیطی است.چراکه این مسئله تایید گفتار بی‌نظیری است که از نظر روانشناسی مدرن هم ارزش آن حفظ شده است.

” العلمُ فی الصغرکالنقشُ علی الحجر” یعنی علم زمان کودکی مانند نقشی مانا بر سنگ است.جنبه دیگر که در این مورد قابل تامل و بررسی است، تاثیر زنان بر محیط زیست، رفتار زنان در خانواده و جامعه است. همیشه فرزندان آنها با چشمی بینا و گوشی شنوا این رفتارها را الگوبرداری می‌کنند و البته در زندگی سرلوحه رفتارهای خود قرار می‌دهند.

بنابراین زنان چه ازنظر رفتار فردی و چه از نظر رفتارشان درنقش مادری، به طور مستقیم در نهضت حفظ محیط زیست در خانه، جامعه و در نهایت نهضت‌های محیط زیستی جهانی، نقش دارند. تمام اینها الزام مسئله را نشان می‌دهند که چرا بایسته و شایسته است که به نقش زنان در حفظ محیط زیست بها دهیم.

جنبش حفاظت از محیط زیست در ایران امیدوار کننده است به خصوص فعالیت و حضور زنان دراین زمینه کاملا مشهود است. در این زمان که محیط زیست ( اعم از طبیعی و شهری) درخطر استف فعالیت این کنشگران مورد نیاز کشور ایران است و در واقع این کنشگران و فعالان محیط زیست، عصای دست سازمان حفاظت محیط زیست و از طرفی، منتقد و حامی سازمان به شمار می آیند البته به شرطها وشروطها!
زنان رابطه مستقیمی با محیط طبیعی دارند
خدیجه کشاورز- جامعه شناس موضوع صحبت خود را با محوریت برابری زن و مرد و تاثیر آن در فعالیت های محیط زیستی زنان به ویژه زنان دانشگاهی آغاز و بیان کرد:از قرن‌ها پیش شاعران و نمایشنامه نویسان از چهره زنانه طبیعت سخن گفته‌اند. با این حال از زمانی که انسان شروع به آماده کردن زمین برای کشت کرده‌است، آینده طبیعت توسط مردان رقم خورده‌است و این شاید تاحدی توضیح دهنده بحران وحشتناکی است که امروزه سیاره‌مان زمین را تهدید می‌کند.

به طور عمومی، به نظر می‌رسد که زنان به ضرورت زندگی در صلح با زمین و حمایت آن حساس‌تر هستند. در یک نگاه می‌توان گفت که زنان در جهان در حال توسعه رابطه مستقیم‌تری با محیط طبیعی دارند و از تخریب آن بیشتر رنج می‌برند. گرچه برخی نظریات بر وجود جوامع مادرسالار در دوره‌های تاریخی تاکید می‌کنند، ولی همواره این ارزش‌های مذکر هستند که جهان را تحت سلطه داشته و آن را تخریب کرده‌اند.

همان‌طور که گزارش توسعه انسانی برنامه سازمان ملل برای توسعه نشان می‌دهد، امروزه نیز حتی یک جامعه در جهان وجود ندارد که زنان و مردان از عدالت واقعی بهره‌مند باشند. در اکثر بخش‌های جهان، زنان درس خوانده کمتر از مردان هستند و بدتر از همه این که زنان به ندرت در تصمیم‌گیری‌هایی که به آینده زمین و ساکنان آن مربوط می‌شود، مورد مشاوره قرار می‌گیرند.

البته مردان بسیاری با اشتیاق برای حمایت از محیط زیست مبارزه می‌کنند و زنان بسیاری به تخریب آن کمک می‌کنند و این مسئله عمومیت ندارد، اما تردیدی نیست که مشارکت بیشتر زنان در تصمیم گیری های محیط زیستی به ما اجازه می‌دهد تا سازگاری بهتری با طبیعت داشته باشیم.

وظیفه مروجین آگاهی و کنشگران محیط زیستی، حساس‌کردن مردم برای حفاظت از محیط زیست است. یکی از اصول توسعه پایدار ایجاد همکاری بین قدرت‌های محلی و مردم است. استراتژی‌هایی  برای تبادل نظر دائمی با افراد جامعه برای پیشبرد را‌ه‌حل‌های مشترک برای مسائل بزرگ محیط زیستی باید ایجاد شود. همه کنشگران جامعه باید آگاهی واقعی از مسائل و مشکلات محیط زیست داشته باشند.

تحول‌بخشی به عادت‌ها و افکار جامعه و اصلاح شیوه زندگی افراد با ایجاد ارزش‌های نوینی که احترام به محیط زیست را در تمام فعالیت‌های انسانی دنبال می‌کند. مطالعه جدیدی که در آمریکا انجام شده است نشان می‌دهد که آلودگی محیط زیست مسئول مرگ سالانه ۵٫۵ میلیون نفر در جهان است.

بنابراین حساس کردن مردم به حمایت از محیط زیست و نشان دادن این که چگونه هرکس در هر جایی که هست می‌تواند به حفظ و بهبود محیط زیست یاری برساند، مسئله‌ای فوری برای همه ماست. بسیار مهم است که استراتژی‌هایی برای جلب مشارکت افراد، برای یافتن راه حل به کارگیریم و باید به هر کدام از این افراد دانش‌ها، مهارت‌ها و انگیزه‌های ضروری برای فهم پدیده تغییرات جهانی محیط زیست را داد.

نمی‌توان آموزش محیط‌زیست را از آموزش توسعه جدا کرد. وضعیت توسعه شمال و جنوب پیامدهایی برای تمام کره زمین در بردارد. مصرف بالای انرژی در شمال و جنگل زدایی در جنوب موجب گرمایش عمومی کره زمین و از بین رفتن هزاران گونه حیوانی و گیاهی، مهاجرت و ترک کشاورزی توسط
جمعیت های بومی شده است که امرار معاش خود را از جنگل‌ها می‌کنند. بیابان زایی تنها مسئله‌ای محیط زیستی نیست، بیابان‌زایی پیامدهای بسیار شدید برای کشاورزی و دامپروری به دنبال دارد.

نظرات

تیتردو

گفت و گو با حمید موذنی ، نویسنده و پژوهشگر اجتماعی گفت و گو از: الهام بهروزی
به مناسبت تولد خیام نیشابوری گفت و‌گو با حمید موذنی، نویسنده و پژوهشگر اجتماعی گفت و گو از الهام بهروزی ۱. در مورد زیست دیرینه مردم بوشهر با اشعار خیام‌خوانی توضیح بدید و اینکه چرا رباعیات خیامی در این منطقه از دیگر سروده‌های شاعران بزرگ پیش گرفته و مردم این منطقه با آن‌ها بیشتر همذات‌پنداری […]
آرشیو

مقالات

نادر هوشمند
آخرین ساعات زندگی یک گربه
نادر هوشمند
از ادعاهای یک دیوانه
نادر هوشمند
بازگشت از مرگی که در بیمارستان بوعلی سینا اتفاق افتاد
غزال ساکی
زنان و مشارکت سیاسی
حمید موذنی
شجریران
غزال ساکی
روزنامه‌نگار حوزه‌ی جامعه و زنان
محمود بدیه
کلیسای گریگوری
حمید موذنی
توسعه بدون مطبوعات آزاد رخ نمی‌دهد
اسلاوی ژیژک
به برهوتِ ویروسی (وایرال) خوش آمدید
محمد غمخوار
رفتار دوگانه کرونا در بوشهر
علی شیخ زاده
استندآپ کمدی و طنز در دنیای مدرن
احمدزیدآبادی
مجلس یازدهم؛ پدیده‌ای نوظهور؟
پدرام باقری
دو نکته درباره قتل رومینا
راضیه اشعثی
ما بر مخروبه ای از بنیان های زیستی نشسته ایم!!!
ایرن واعظ‌زاده
کامو و مفهوم عدالت
مبین کرباسی
هزارمیلیارد تومان کجاست؟
یاشار تاج‌محمدی
در سوگِ خویش‌کاران (تاملاتی در پروژه‌یِ فکریِ شاهرخِ مسکوب)
هانا موسوی
“جهان مد و کالا شدگی زنان “
مرتضی رضایی
به وقت تتلو… به وقت شجریان… به وقت گوگوش
اسلاوی ژیژک
پاندمیک؛ کرونا جهان را تکان می‌دهد
غزال ساکی
نقد فمینیستی شاهنامه
سید مسعود حسینی
نگاهی به “بیمار در بیمارستان”
آلن بدیو
در مورد وضعیتِ اپیدمی
اسلاوی ژیژک
ما گونه‌ای هستیم که به حساب نمی‌آید
نعمت الله فاضلی
به خانه برمی‌گردیم اما به کدام خانه؟
جواد کاشی
مرگ دورِهَم عروسی است
حمید موذنی
جهان و کرونا: امروز و فردا
روزبه آقاجری
میراث زنده یک مبارز سوسیالیست
امیر ارسلان ادیب
چه‌کسی در خانه نمی‌ماند؟
امین بزرگیان
بوردیو و خرید در مواقع اضطراری
مهسا اسدالله‌نژاد
نیروی چشم‌های خیره مردم
پدرام باقری
ما در وضعیتِ بی‌دولتی قرار گرفته‌ایم
امیر ادیب
دختران خیابان انقلاب و رهاسازی نیروی «امتناع»
جان ام بری
چگونه آنفلوآنزای دهشتناکِ ۱۹۱۸ در سراسر آمریکا شیوع یافت؟
پدرام باقری
دو نکته درباره پرسش و پاسخ در سنای آمریکا
سید مسعود حسینی
کورونا و کورا – مرگ و پروا
مهسا اسدالله‌نژاد
کرونا و دو مسئله‌ی «غیرطبیعیِ» آن
امیر ارسلان ادیب
آپارتاید کارگری
مصطفی مهرآیین
نابود کردن فرآیندها،نابود کردن زندگی و تولید خشونت
نوید کلهرودی
شرحی بر کتاب اندیشیدن و ملاحظات اخلاقی از هانا آرنت
آرشیو