ads1
ads3
تغییر رنگ سایت

شبکه های اجتماعی جامعه

آرشیو
آرشیو
آرشیو
Print This Post

پدرام باقری
تأملاتی در باب امیدِ منفی


۱. تامل کردن در بابِ امید از جهاتی پروبلماتیک زمانه ماست. «امید» در سال های اخیر به صورت جدی وارد زیستِ سیاسی ما شده است. از این جهت که در شرایطِ سیاسی-اجتماعی بسیار بدی قرار گرفته ایم و به صورت جدی تری به امید و امکانِ گشایش در آینده فکر می کنیم. علاوه بر این با دولتی مواجهیم که گفتمان اصلی اش بازگرداندن امید به سطح جامعه بوده است.

با تمام ناکامی های دولت و تهی شدن معنای امید همچنان باور دارم که می بایست به مفهومِ «امید» وفادار بمانیم. اما نه آن امیدی که دولتی شده است! حقیقت این است که هیچ دولتی در هیچ بُرهه ای از تاریخ نتوانسته و نمی تواند دوستِ خوبی برای مفاهیم باشد. دولت ها فی نفسه بخاطر خاصیت پروپاگاندایی شان، مفاهیم را از معنا تهی می‌کنند و آن را به یک ابزارِ تبلیغاتیِ صرف تقلیل می دهند. مشابه همان کاری که دولت روحانی با امید کرد. اساسا «امید» به عنوان یک مفهوم فرارونده در دل تاریخ با «دولت» که همواره نیازمندِ قسمی ثُبات برای حفظ وضعیت موجود است، در موقعیتی متضاد نسبت به یکدیگر قرار می گیرند. این دو از اساس – دولت و امید – جمع ناپذیرند.

۲.آن امیدی که تلاش میکنم صورت بندی کنم، چیزی است تحت عنوان «امید منفی». امید منفی رابطه ای دیالکتیک با امید دارد. امید منفی از اساس ناامید است. ناامید از دولت ها و ساختارهای موجود. ناامید از نظم جهانی و سازمان ملل و حقوق بشر. ناامید از تمام کنوانسیون های تصویب شده ی ناکارآمد. در شرایط کنونی که اُمیدهای باسمه ای از هر سو ما را احاطه کرده اند. کار امید منفی شکستن این فضاست تا شاید امکانی جدید در این بین زاده شود. امید باسمه ای از همان جنس امیدی است که نیچه درمورد آن گفته بود: «امید در حقیقت پلیدترینِ پلیدی هاست، زیرا به عذاب انسان تداوم می بخشد»

نیچه هم از امیدهای باسمه ای خسته شده بود و گمان می کرد دل بستن به آن ها صرفا عذاب مان را طولانی تر می کند. از این رو امید منفی با قِسمی ساختار شکنی معنا می شود. امید منفی وضعیت موجود و امکان هایش را نفی میکند.
«نفی» مهم ترین ابزار امید منفی برای پیش روی است. امید منفی فرارونده است. همواره می‌خواهد به وضعیتی فراتر از وضعیت کنونی فرار کند. امید منفی وضعیت کنونی و امکان هایش را نمی خواهد و از طرف دیگر هر چه پیش می رود به وضعیت ایده آلش نمی رسد. بنابراین هرگز متوقف نمی شود و همواره پیش می‌رود. امید منفی در عین حال که وضعیت موجود را طرد می کند، در تلاش است وضعیت جدیدی را پی ریزی کند. در عین حال که دولت تدبیر و امید را پس می زند؛ به فکر رسیدن به مطالباتش از طریق دیگر است. حجاب اجباری را طرد می کند و از طریق دختران خیابان انقلاب راه رسیدن به مطالباتش را دنبال می کند. فرشگرد و اپوزوسیون خارج از کشور را طرد می کند و به راه دیگری برای احقاق حقوقش می اندیشد. امید منفی ناچار به ساختن وضعیت جدید است. چرا که تمامی ساخته های گذشتگان را نابود کرده است. این امید نوعی کنش گری بیناسوژگانی است که در کسوت اجتماع ظهور می کند. آن امید فردی که صرفا به موفقیت خودش فکر می کند هیچ نسبتی با امید منفی ندارد. امید منفی از طریق ایجاد هم بستگی انسانی و تقویت روابط بین افراد دست به کنش گری می زند. این خوانش از امید می تواند یک رویای مشترک برای مردم بسازد، برخلاف آن خوانش از امید که در آن هر فرد به دنبال پیشرفت خودش است.

اخبار مرتبط
نظرات

تیتردو

گفتگو با علی برزگر، مسئول جمعیت امام علی بوشهر
نام جمعیت امام علی را همۂ ما حداقل یک بار شنیده ایم. دیدن هر روزۂ کودکان کار بر سر چهار راه ها یا در پارک ها باعث شده کمابیش با نام این تشکل مردم نهاد و فعالیت هایش آشنایی نسبی داشته باشیم. لینک کوتاه:
آرشیو

مقالات

حسین باقری
«فرو رفتنِ کلمه در فعلنِ پهلوها»
فرشاد پارسیان
حقوق و اخلاق در آرا بنتام
امیر محقق
۷ کتاب با موضوع «شهر» که باید بخوانیم
سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
ساره واعظی لقب
«آبی یا صورتی»؟
آتنا مرکزی
نقش زنان در افزایش سرمایه های اجتماعی
آتنا مرکزی
خشونت علیه زنان: خشونت علیه جامعه
ملوین کانر
فرهنگ جوانان امروز ستایندۀ مرگ است
سمیرا بهزادی
فتوت ایرانی در دوره ایلخانی
محسن رنانی
فردا اول خلقت است
حمیدموذنی
یازدهم سپتامبر مبدا جهان جدید
ناصر فکوهی ۶۶
پیکان: ظهور و سقوط یک «افتخار ملی»
آتنا مرکزی
تبعیض جنسیتی در کابینه دوازدهم
مهدی یسری
مفهوم برنامه ریزی فرهنگی
ستاره تناور
مدنیت،شهروندی و کنش های معطوف به اخلاق
محمد رضا فولادی
چرخه حیات تروریسم جهادی در خاورمیانه
کیتی رویف
نویسندگان بزرگ چطور با مرگ زندگی کردند؟
محسن رنانی
جوانه‌های بلوغ در شمالِ جنوب
محمد فاضلی
کلنگ‌ها را غلاف کنید
نسرین ریاحی
مرزها در گام معلق لک لک ها
علی آتشی
جایی میان رمانس و خشونت
درک تامپسون
خودتان باشید
مهتا بذرافکن
چرا آب در ایران امنیتی شد؟
مسعود نیلی
در ضرورتِ کینه‌زدایی از سیاست
محمد فاضلی
باید خشمگین باشیم: بحران محیط زیست
تونی جات
از تاریخ چه آموخته‎ایم؟ احتمالاً هیچ
بهروز غریب‌پور
معلق در فضا
آتنا مرکزی
سهم زنان از امید
زیگمونت باومن
سلامتی و نابرابری
حمید موذنی
استاد ایرانی و آسیب شناسی چاپلوسی اجتماعی در ایران
اولریش بک و الیزابت بک‌گرنشایم
آشوب جهانی عشق
 
مصطفی ملکیان
در مصائب فقدان گفت و گو
حمید موذنی
کمدی اطلاع‌رسانی و تراژدی واقعیت خبر در ایران
مارگارت پکسن
صلح چیست؟
محمدرضا فولادی
اصلاح طلبی پیش رونده یا تدریجی
علی آتشی
آوار اندیشه های شریعتی برای ما
داوید لوبروتون
انسان شناسی رنج ودرد
حمید موذنی
جهان در گیر ودار یک حرف
محمدرضا فولادی
اصلاح طلبی در عصر پسا هاشمی
شهلا اعزازی
شکل نوین خانواده
آرشیو