ads1
ads3
تغییر رنگ سایت

شبکه های اجتماعی جامعه

آرشیو
آرشیو
آرشیو
Print This Post

محمدرضا خراطی
نقش NGO ها در توسعه حقوق ‌بشر

محمدرضا خراطی-کارشناس ارشد حقوق ‌بشر

یکی از مهم‌ترین سازوکارهایی که در شکل‌گیری جامعه مدنی نقش مؤثر و فراگیری دارد، نهادها و تشکل‌های غیردولتی است. سازمان‌های غیردولتی (NGO) همان‌طور که از نام آنها پیداست، تشکیلاتی هستند که به‌وسیله مردم و به‌صورت خصوصی به موازات دولت‌ها در جوامع شکل گرفته‌اند. این سازمان‌ها به صورت غیرانتفاعی و عام‌المنفعه در حوزه‌های حقوق ‌بشری مانند حقوق زنان، حقوق شهروندی و حقوق محیط‌زیست و… مشغول به فعالیت هستند.

از بدو شکل‌گیری سازمان‌های مردم‌نهاد در نظام حقوقی ایران، این سازمان‌ها همواره با موانع و محدودیت‌های عدیده‌ای مواجه بوده‌اند. نداشتن فرهنگ مشارکت سیاسی، وجود قوانین و مقررات محدودکننده، نبود قوانینی در راستای شناسایی این نهادها و همچنین وجود ذهنیت‌های منفی مقامات و مسئولان نسبت به این تشکل‌های مردمی، ازجمله موانع و مشکلات سازمان‌های مردم‌نهاد در نظام حقوقی ایران هستند.
شیوه تأسیس، نظارت و جایگاه این تشکل‌های مدنی خود نشان‌دهنده میزان استقلال آنهاست. یکی از نوآوری‌های قانون آیین دادرسی کیفری جدید موضوع سازمان‌های مردم‌نهاد است که قانون‌گذار با شناسایی این تشکل‌های مدنی در ماده ۶۶، به نقش و اهمیت این نهادها در توسعه و حمایت حقوق ‌بشر پی برده است. نخستین گامی که قانون‌گذار در ماده ۶۶ قانون آیین دادرسی کیفری برداشته، این است که مقنن در این ماده به صراحت این تشکل‌های مردمی را در حوزه اصل پذیرفته‌شدن نهادهای مردمی و به‌عنوان یک سازوکار حقوق ‌بشری شناسایی کرده است. این در حالی است که تا پیش از تصویب این قانون، شناسایی سازمان‌های غیردولتی به استناد اصل ۲۶ قانون اساسی که احزاب، جمعیت‌ها و تشکل‌ها را شناسایی کرده است، به شکل ضمنی صورت گرفته بود.
علاوه بر شناسایی سازمان‌های مردم‌نهاد در ماده ۶۶ قانون آیین دادرسی کیفری، قانون‌گذار حقوقی را در این ماده شناسایی کرده که اصلی‌ترین موضوعات و چالش‌های حقوق ‌شهروندی جامعه امروز ایران را شکل می‌دهند. به‌این‌صورت که سازمان‌های مردم‌نهاد براساس ماده ۶۶ در بسیاری از پرونده‌ها مانند حقوق کودک، حقوق زنان، حقوق محیط‌ زیست، بهداشت عمومی، منابع طبیعی، میراث‌فرهنگی، آلودگی هوا و حتی حقوق شهروندی که مدعی‌العموم به سادگی توانایی ورود به این‌گونه پرونده‌ها را ندارد، از این حق برخوردارند که به‌عنوان شاکی در حوزه اساسنامه تصویبی خود اعلام جرم کرده و از اشخاص حقیقی، حقوقی و حتی از سازمان‌ها و ارگان‌هایی که برای نقض اهداف و موضوعات بیان شده، هستند، به‌عنوان مشتکی‌عنه شکایت کرده و در تمام مراحل دادرسی برای اقامه دلیل شرکت و نسبت به آرای قضائی اعتراض کنند.
تبصره سوم در ماده ۶۶، از نقاط ضعف این ماده است که منجر به نقض استقلال و ایجاد محدودیت و پیچیدگی مضاعف در روند ثبت این سازمان‌ها در ایران شده است. در این تبصره قانون‌گذار وزیر دادگستری را مکلف کرده در سه‌ماهه نخست هر سال اسامی سازمان‌های مردم‌نهاد را تهیه کرده و برای تصویب به رئیس قوه قضائیه ارجاع دهد که خود ازجمله موضوعات تأمل برانگیز در قانون جدید است. به ‌گونه‌ای که اگر سازمانی در ماه چهارم سال تشکیل شود، برای برخورداری از حقوق خود در ماده ۶۶ باید یک سال برای تصویب این نهاد مردمی صبر کند. به نظر می‌رسد قانون‌گذار باید در اصلاحیه نهایی این قانون به جای سه ماهه نخست هر سال، از سه ماه در طول سال استفاده می‌کرد تا این نقص برطرف می‌شد. سرانجام در تبصره چهارم که در اصلاحیه نهایی به ماده ۶۶ اضافه شد، استثنایی بر این ماده وارد کرد. این تبصره منوط به اجرای اصل ۱۶۵ قانون اساسی و منوط به اجرای ماده ۱۰۲ قانون آیین دادرسی کیفری است. در اصل ۱۶۵ قانون اساسی بر علنی‌بودن محاکمات تأکید شده است. در مواقعی که به تشخیص دادگاه، جرم برخلاف منافی عفت عمومی باشد، می‌توان دادگاه را غیرعلنی برگزار کرد. علاوه‌بر‌این، قانون‌گذار در ماده ۱۰۲، انجام هرگونه تعقیب و تحقیق در جرائم منافی عفت را ممنوع دانسته است و پرسش از هیچ فردی در این زمینه مجاز ندانسته، مگر در مواردی که جرم در مرئی و منظر عام واقع شده یا دارای شاکی یا به عنف یا سازمان‌یافته باشد. دراین‌صورت، تعقیب و تحقیق فقط در محدوده شکایت یا اوضاع و احوال مشهود از سوی مقام قضائی صورت می‌گیرد. با توجه به اصل ۱۶۵ قانون اساسی و ماده ۱۰۲ قانون آیین دادرسی کیفری و تبصره چهارم ماده ۶۶ این قانون، این‌گونه باید نتیجه گرفت که سازمان‌های مردم‌نهاد در جرائم منافی عفت صرفا از حق اعلام جرم برخورداند. این سازمان‌ها باید دلایل خود را به مراجع قضائی ارائه دهند و نیز از حق شرکت در جلسات دادگاه برخوردار نیستند. علاوه‌براین، محاکمات در این جرائم باید به‌ صورت غیرعلنی و صرفا در صورت ارتکاب در مرئی و منظر عام یا دارای شاکی یا به عنف یا سازمان‌یافته‌بودن تحت تعقیب از سوی مقام قضائی قرار می‌گیرند.


شرق

اخبار مرتبط
نظرات

تیتردو

حمید موذنی
گفت و گو از: سودابه زیارتی مردم بوشهر، مردمی مظلوم و آرام هستند. به‌نظر شما آیا این یک ویژگی مثبت و افتخارآمیز برای بوشهری‌هاست؟ این خصوصیت تا چه اندازه باعث آسیب این مردم شده؟ شما فکر نمی‌کنید این مظلومیت تا حد زیادی مردم را از همدلیِ عملی نسبت به یکدیگر دور کرده است؟(باتوجه به این‌که […]
آرشیو

مقالات

محمود بدیه
کلیسای گریگوری
حمید موذنی
توسعه بدون مطبوعات آزاد رخ نمی‌دهد
اسلاوی ژیژک
به برهوتِ ویروسی (وایرال) خوش آمدید
محمد غمخوار
رفتار دوگانه کرونا در بوشهر
علی شیخ زاده
استندآپ کمدی و طنز در دنیای مدرن
احمدزیدآبادی
مجلس یازدهم؛ پدیده‌ای نوظهور؟
پدرام باقری
دو نکته درباره قتل رومینا
راضیه اشعثی
ما بر مخروبه ای از بنیان های زیستی نشسته ایم!!!
ایرن واعظ‌زاده
کامو و مفهوم عدالت
مبین کرباسی
هزارمیلیارد تومان کجاست؟
یاشار تاج‌محمدی
در سوگِ خویش‌کاران (تاملاتی در پروژه‌یِ فکریِ شاهرخِ مسکوب)
هانا موسوی
“جهان مد و کالا شدگی زنان “
مرتضی رضایی
به وقت تتلو… به وقت شجریان… به وقت گوگوش
اسلاوی ژیژک
پاندمیک؛ کرونا جهان را تکان می‌دهد
غزال ساکی
نقد فمینیستی شاهنامه
سید مسعود حسینی
نگاهی به “بیمار در بیمارستان”
آلن بدیو
در مورد وضعیتِ اپیدمی
اسلاوی ژیژک
ما گونه‌ای هستیم که به حساب نمی‌آید
نعمت الله فاضلی
به خانه برمی‌گردیم اما به کدام خانه؟
جواد کاشی
مرگ دورِهَم عروسی است
حمید موذنی
جهان و کرونا: امروز و فردا
روزبه آقاجری
میراث زنده یک مبارز سوسیالیست
امیر ارسلان ادیب
چه‌کسی در خانه نمی‌ماند؟
امین بزرگیان
بوردیو و خرید در مواقع اضطراری
مهسا اسدالله‌نژاد
نیروی چشم‌های خیره مردم
پدرام باقری
ما در وضعیتِ بی‌دولتی قرار گرفته‌ایم
امیر ادیب
دختران خیابان انقلاب و رهاسازی نیروی «امتناع»
جان ام بری
چگونه آنفلوآنزای دهشتناکِ ۱۹۱۸ در سراسر آمریکا شیوع یافت؟
پدرام باقری
دو نکته درباره پرسش و پاسخ در سنای آمریکا
سید مسعود حسینی
کورونا و کورا – مرگ و پروا
مهسا اسدالله‌نژاد
کرونا و دو مسئله‌ی «غیرطبیعیِ» آن
امیر ارسلان ادیب
آپارتاید کارگری
مصطفی مهرآیین
نابود کردن فرآیندها،نابود کردن زندگی و تولید خشونت
نوید کلهرودی
شرحی بر کتاب اندیشیدن و ملاحظات اخلاقی از هانا آرنت
سعید ربیعی
انقلاب لهستان: لخ‌والسا و اتحادیه‌ی کارگری
حمید موذنی
عشق در سالهای وبا
حمید موذنی
درس های سریال تاج و تخت
سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
حامد داراب
چرا داریوش آشوری روشنفکر است؟
محمدمهدی اردبیلی
غذا و وسوسه‌های شیطان
آرشیو