ads1
ads3
تغییر رنگ سایت

شبکه های اجتماعی جامعه

آرشیو
آرشیو
آرشیو
Print This Post

علی آتشی
همه ی رنج زن بودن

علی آتشی

نویسنده و مترجم- کارشناس ادبیات انگلیسی

سووشون، آینه ای برابر تاریخ معاصر و به ویژه رویدادهای عصر استعمار در جنوب است. این داستان روایتی است از قصه کهنه استبداد و استعماری که همیشه به جان مردمان آن دیار چنگ انداخته بود. یوسف، خانِ آگاه و آزاده ایست که حاضر به فروش آذوقه به نیروهای اشغالگر انگلیسی نیست و در برابر اغواگری های پادوان استعمار از یک سو و نیز سرزنش عافیت جویانی که در ابتذال روزمرگی و آرامش خزیده اند به مقاومت ایستاده است. آگاهی او از نوع آگاهی تاریخیست؛ او حتی حاضر به همکاری با ایلاتی نیست که همراه با انگلیس ها به دشمن مشترک یعنی حکومت مرکزی می تازند.
اما به نظر می رسد که شخصیت اصلی داستان، زری، همسر یوسف باشد که در این کشمکش میان دو انتخاب به تردید افتاده است؛ از سویی راه چالش برانگیز و دشوار ایستادن در برابر متجاوز و حرمت داشتن غرور مردانه و آگاهانه همسر و از سویی دیگر تحمل سرزنش مردان و زنانی که آرامش می-خواهند و می خواهند به هر زحمت، زندگی شان را به دندان بکشند. میان این نوسان است که شخصیت زری آفریده می شود و تکامل می یابد. زری دارای نوعی دینامیسم شخصیتی است که تدریجا تحول می-یابد. مرگ یوسف برای زری لحظه انتخاب آگاهانه است. اینجا گردنه ایست که زنِ روزمره ی خانه داری را بدل به شخصیتی تاثیرگذار و یک اصلاحگر اجتماعی می¬کند که قرار است در جامعه نقش تاریخی ایفا کند.
توصیف دانشور از زری، در واقع همان «هویت مستقل زن ایرانی» است. دانشور، با مفهوم زنِ پستو نشین در حرمسراهای قاجاری و نیز نگرش به او در تجدد آمرانه پهلوی آشناست. هم از این روست که می کوشد زن سووشون را با بهره گیری از جنبه های حماسی و اساطیری به شیوه ای هوشمندانه به عنوان زنِ ارتقا یافته ی ایرانی تعریف کند.
الگوی زنی که دانشور می نمایاند فرسنگ ها با زن متعالی ترسیم شده توسط سنت و فرهنگ حاکم بر جامعه ی آن روز فاصله دارد. زری نه محصول مدرنیزاسیون رایج آن روزهاست و نه نماینده سنتی زن یعنی ستم دیدن و دم برنیاوردن. آنچه دانشور تلاش دارد بگوید «هنر زن بودن» از پرتوی گزینه¬ای سوم است. سووشون در زمانه ای نگاشته شد که نزاعی نفس¬گیر برای ارائه الگوی زن بودن میان مکاتب فکری و سیاسی در جریان بود. شاید بتوان عناصری به غایت نزدیک را در الگوی زن دانشور با دیگر روشنفکران آن دوره یافت؛ از این نظر که دانشور هم انتخابی سوم را از میان «اُملیسم» و «فُکلیسم» – آنگونه که شریعتی می گفت نشان می دهد. اما در قیاس با الگوی تعریف شده ی زن از نگاه روشنفکرانی چون آل احمد و شریعتی، یقینا می توان دانشور را پیداتر دید. وجه تمایز دانشور با دیگران آنست که او می کوشد صورتی غیرایدئولوژیک از زن را نشان دهد که خاستگاه آن نه ایده ی «بازگشت به خویشتن» است، بلکه جدای از الگوهای فراواقعی و دست نیافتنی، زنی است که در عین شجاعت و ایستادگی نماد تعقل، فداکاری و دارای «قدرت روحی»است. باید به یاد داشت که خلق شخصیت زری در روزگاری رخ داده است که گفتمان غالب بر فضای روشنفکری، گفتمانی چون و چرا ناپذیر بود که از قبل پاسخ همه-ی پرسش ها را داده بود.
زری، هوشمندانه در سوگ همسر خود، شورش و بغضی فروخورده را علیه نیروهای سرکوب و اشغالگر بسیج می کند. تشییع جنازه یوسف که یکی از به یاد ماندنی ترین سکانس های ادبیات معاصر است در واقع صحنه تبلور «همه رنج زن بودن» در خروشی افسارگسیخته و سیل آساست. رویدادیست که همه تابوهای پیش ساخته را در هم می شکند و عریانیِ زور را به زشت ترین شکل آشکار می کند. زنِ دانشور، انسانی حق آشنا و آگاه است که مستقل از الگوهای مکتبی، فرزند رویدادهای زمانه خویش است.
شاید قصه زری، بازتاب زندگی خود سیمین هم باشد؛ داستان تردیدش میان آرمان خواهی جلال و آرام خواهی خود؛ قصه ی «جزیره ی سرگردانی» .

اخبار مرتبط
نظرات

تیتردو

در میان گذر این روزهای کرونایی که همه جا صحبت از تب و تردد و سرفه و بیماری و قرنطینه است نشستن پای صحبت آدم هایی که دنیا رو جور دیگری می بینند حال دیگری دارد. آنها که گذشته اند از ناامیدی و ترس و رکود و سکوت و به نقطه زیبای آگاهی و بینش […]
آرشیو

مقالات

اسلاوی ژیژک
ما گونه‌ای هستیم که به حساب نمی‌آید
روزبه آقاجری
میراث زنده یک مبارز سوسیالیست
مهسا اسدالله‌نژاد
نیروی چشم‌های خیره مردم
امیر ادیب
دختران خیابان انقلاب و رهاسازی نیروی «امتناع»
جان ام بری
چگونه آنفلوآنزای دهشتناکِ ۱۹۱۸ در سراسر آمریکا شیوع یافت؟
سید مسعود حسینی
کورونا و کورا – مرگ و پروا
مهسا اسدالله‌نژاد
کرونا و دو مسئله‌ی «غیرطبیعیِ» آن
امیر ارسلان ادیب
آپارتاید کارگری
مصطفی مهرآیین
نابود کردن فرآیندها،نابود کردن زندگی و تولید خشونت
نوید کلهرودی
شرحی بر کتاب اندیشیدن و ملاحظات اخلاقی از هانا آرنت
سعید ربیعی
انقلاب لهستان: لخ‌والسا و اتحادیه‌ی کارگری
حمید موذنی
عشق در سالهای وبا
حمید موذنی
درس های سریال تاج و تخت
سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
حامد داراب
چرا داریوش آشوری روشنفکر است؟
محمدمهدی اردبیلی
غذا و وسوسه‌های شیطان
اسلاوی ژیژک
وقتی گزینه‌هایِ پیش‌ِ رو یکی از یکی بدترند
میشل فوکو
قدرتِ مقاومت‌کردن
حسام سلامت
در نقد اسطوره‌ی مردمِ همیشه خوب
حسین باقری
«فرو رفتنِ کلمه در فعلنِ پهلوها»
فرشاد پارسیان
حقوق و اخلاق در آرا بنتام
امیر محقق
۷ کتاب با موضوع «شهر» که باید بخوانیم
سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
ساره واعظی لقب
«آبی یا صورتی»؟
آتنا مرکزی
نقش زنان در افزایش سرمایه های اجتماعی
آتنا مرکزی
خشونت علیه زنان: خشونت علیه جامعه
ملوین کانر
فرهنگ جوانان امروز ستایندۀ مرگ است
سمیرا بهزادی
فتوت ایرانی در دوره ایلخانی
محسن رنانی
فردا اول خلقت است
حمیدموذنی
یازدهم سپتامبر مبدا جهان جدید
ناصر فکوهی ۶۶
پیکان: ظهور و سقوط یک «افتخار ملی»
آتنا مرکزی
تبعیض جنسیتی در کابینه دوازدهم
مهدی یسری
مفهوم برنامه ریزی فرهنگی
ستاره تناور
مدنیت،شهروندی و کنش های معطوف به اخلاق
محمد رضا فولادی
چرخه حیات تروریسم جهادی در خاورمیانه
کیتی رویف
نویسندگان بزرگ چطور با مرگ زندگی کردند؟
محسن رنانی
جوانه‌های بلوغ در شمالِ جنوب
محمد فاضلی
کلنگ‌ها را غلاف کنید
نسرین ریاحی
مرزها در گام معلق لک لک ها
علی آتشی
جایی میان رمانس و خشونت
آرشیو