ads1
ads3
تغییر رنگ سایت

شبکه های اجتماعی جامعه

آرشیو
آرشیو
آرشیو
Print This Post

میشل فوکو
قدرتِ مقاومت‌کردن

سئوال: به نظر می‌رسد در پروبلماتیک شما، یعنی در انگاره‌ی مقاومت علیه قدرت، یکجور نارسایی در کار است. این انگاره سوژه‌ای بسیار فعال را مفروض می‌گیرد، سوژه‌ای که به شدت دغدغه‌ی مراقبت از خود و دیگران را دارد و، بنابراین، از حیث سیاسی و فلسفی توانا است.

میشل فوکو: این مسئله ما را به پرسش از آنچه من از قدرت منظور دارم، بازمی‌گرداند. من به ندرت از واژه‌ی قدرت استفاده می‌کنم، و اگر گاهی آن را به کار می‌برم صرفاً شکل خلاصه‌شده‌ای است از ترکیبی که عموماً به کار می¬گیرم: مناسبات قدرت. اما الگوهای حاضر و آماده‌ای [از قدرت در ذهن مردم] وجود دارد: وقتی کسی از قدرت حرف می‌زند همه بلافاصله فکرشان به سمت ساختار سیاسی، حکومت، طبقه‌ی اجتماعی مسلط، ارباب و برده و از همین دست می‌رود. من وقتی از مناسبات قدرت حرف می‌زنم به‌هیچ‌وجه چنین مواردی را مدنظر ندارم.
منظور من آن است که در مناسبات انسانی، چه شامل ارتباط کلامی‌ای باشد همچون همین موردی که هم‌اینک ما درگیرش هستیم، و چه روابط عاشقانه، نهادی یا اقتصادی، قدرت همواره حاضر است: منظورم نسبت یا رابطه‌ای است که در آن یک نفر می‌کوشد رفتار دیگری را کنترل کند. بنابراین من از مناسباتی حرف می‌زنم که در سطوح متفاوت و در اشکال متفاوتی وجود دارند؛ این مناسبات قدرت متغیرند، می‌توانند جرح و تعدیل شوند، این مناسبات یک بار برای همیشه تثبیت نشده‌اند. برای مثال، به این واقعیت فکر کنید که من ممکن است از شما مسن‌تر باشم، و اینکه ممکن است شما در ابتدا مرعوب من شده باشید، ممکن است در طول گفتگومان از مواضع خود برگردید، و من ممکن است در مواجهه با کسی کارم به مرعوب‌شدن بکشد دقیقاً بدین خاطر که طرف از من جوان‌تر است. بنابراین مناسبات قدرت متغیر، برگشت‌پذیر و بی‌ثبات‌اند. این را هم باید یادآور شد که مناسبات قدرت تنها در صورتی ممکن‌اند که سوژه‌ها آزاد باشند. در شرایطی که یکی از آنها کاملاً در بند دیگری است و به شئ وی بدل شده است، به ابژه‌ای که این دیگری می‌تواند با خشونتی بی حدومرز لت‌وپارش کند، هیچگونه مناسبات قدرتی در کار نیست. با این اوصاف، برای اینکه مناسبات قدرتی در کار باشد دست‌کم می‌بایست حد مشخصی از آزادی در هر دو طرف وجود داشته باشد. حتی زمانی که مناسبات قدرت به کلی نامتعادل‌اند، حتی زمانی که می‌توان به درستی ادعا کرد یکی از دو طرف بر دیگری «قدرت تام‌وتمام» دارد، قدرت تنها تا جایی می‌تواند بر دیگری اِعمال شود که وی همچنان این یا آن گزینه را در اختیار داشته باشد که خودش را بکُشد، خودش را از پنجره به بیرون پرت کند، یا طرف مقابل‌اش را بکُشد. این بدان معنا است که در مناسبات قدرت ضرورتاً امکان مقاومت وجود دارد، چرا که اگر امکان مقاومت در کار نباشد (مقاومت خشن، گریز یا مهاجرت، فریب یا اغوا، استراتژ¬ی‌هایی که قادر باشند وضعیت را برگردانند)، اصلاً هیچ مناسبات قدرتی وجود نخواهد داشت. فُرم عمومی ماجرا از این قرار است، [بنابراین] من از پاسخ به پرسشی که گاهی اوقات از من پرسیده می‌شود طفره می‌روم: «اما اگر قدرت همه جا هست [پس] آزادی وجود ندارد». پاسخ من این است که اگر مناسبات قدرت در همه‌ی حوزه‌های اجتماعی در کار هستند بدین دلیل است که آزادی همه جا وجود دارد. مسلماً وضعیت‌های سلطه در واقعیت وجود دارند. در موارد بسیاری مناسبات قدرت چنان تثبیت شده‌اند که پیوسته نامتقارن‌اند و به حد بسیار محدودی از آزادی مجال می‌دهند. با توجه به مثالی که البته بی‌تردید بسیار ساده‌سازانه است، می‌توان گفت که این تنها مردان نبودند که در ساختار زناشوییِ عرفیِ قرون هجدهم و نوزدهم قدرت را در اختیار داشتند؛ زنان کم‌وبیش گزینه‌هایی داشتند: می‌توانستند شوهرانشان را فریب بدهند، از آنها پول کش بروند، از خوابیدن با آنها امتناع کنند. با این حال، تا جایی که این گزینه‌ها در نهایت صرفاً شگردهایی بودند که هرگز در برگرداندن وضعیت موفق نمی‌شدند، زنان همچنان در وضعیت سلطه بودند. در چنین مواردی از سلطه، چه اقتصادی و اجتماعی باشد و چه نهادی یا جنسی، مسئله آن است که دریابیم مقاومت کجاها شکل می‌گیرد. برای مثال، در طبقه‌ی کارگری که در برابر سلطه مقاومت می‌کند، این مکان‌ها اتحادیه‌ها یا احزاب سیاسی خواهد بود؛ و نیز اینکه این مقاومت‌ها چه فُرمی به خود خواهد گرفت؟ اعتصاب، اعتصاب عمومی، انقلاب یا اپوزیسیون پارلمانی؟ در هر وضعیت سلطه همه‌ی این پرسش‌ها نیازمند پاسخ‌های مشخصی هستند که نوع و شکل دقیق سلطه را در خودِ پرسش به حساب آورده باشند. اما این ادعا که «قدرت را همه جا می‌شود دید پس هیچ فضایی برای آزادی وجود ندارد» به نظرم مطلقاً نابسنده می‌رسد. این ایده که قدرت یک سیستم سلطه است که همه‌چیز را کنترل می‌کند و هیچ فضایی برای آزادی باقی نمی‌گذارد ایده‌ای نیست که بشود به من نسبت داد.

این متن ترجمه ای است از:
Foucault, M (1997), The Ethics of the Concern for self as a Practice of Freedom, in Ethics, Subjectivity and Truth (The Essential Works of Michel Foucault: Volume 1), New York: The New Press, PP. 291

اخبار مرتبط
نظرات

تیتردو

حمید موذنی
ویروس کرونا بیش از همه‌ی اعضای بدن، به سراغ دست‌ها‌یمان رفته است. بیش از هرچیز رعایت روش‌های بهداشتی و علی‌الخصوص شستن‌دست‌ها ضرورت پیدا کرده است. حتی پیام‌های تبلیغاتی مربوط به دست هاست: «دست ها را بیست ثانیه و به صورتی دقیق بشوئید» فروید ظاهرن به دلیل انتقال ویروس از دست هااست که ترس ما بیش‌تر […]
آرشیو

مقالات

اسلاوی ژیژک
به برهوتِ ویروسی (وایرال) خوش آمدید
محمد غمخوار
رفتار دوگانه کرونا در بوشهر
علی شیخ زاده
استندآپ کمدی و طنز در دنیای مدرن
احمدزیدآبادی
مجلس یازدهم؛ پدیده‌ای نوظهور؟
پدرام باقری
دو نکته درباره قتل رومینا
راضیه اشعثی
ما بر مخروبه ای از بنیان های زیستی نشسته ایم!!!
ایرن واعظ‌زاده
کامو و مفهوم عدالت
مبین کرباسی
هزارمیلیارد تومان کجاست؟
یاشار تاج‌محمدی
در سوگِ خویش‌کاران (تاملاتی در پروژه‌یِ فکریِ شاهرخِ مسکوب)
هانا موسوی
“جهان مد و کالا شدگی زنان “
مرتضی رضایی
به وقت تتلو… به وقت شجریان… به وقت گوگوش
اسلاوی ژیژک
پاندمیک؛ کرونا جهان را تکان می‌دهد
غزال ساکی
نقد فمینیستی شاهنامه
سید مسعود حسینی
نگاهی به “بیمار در بیمارستان”
آلن بدیو
در مورد وضعیتِ اپیدمی
اسلاوی ژیژک
ما گونه‌ای هستیم که به حساب نمی‌آید
نعمت الله فاضلی
به خانه برمی‌گردیم اما به کدام خانه؟
جواد کاشی
مرگ دورِهَم عروسی است
حمید موذنی
جهان و کرونا: امروز و فردا
روزبه آقاجری
میراث زنده یک مبارز سوسیالیست
امیر ارسلان ادیب
چه‌کسی در خانه نمی‌ماند؟
امین بزرگیان
بوردیو و خرید در مواقع اضطراری
مهسا اسدالله‌نژاد
نیروی چشم‌های خیره مردم
پدرام باقری
ما در وضعیتِ بی‌دولتی قرار گرفته‌ایم
امیر ادیب
دختران خیابان انقلاب و رهاسازی نیروی «امتناع»
جان ام بری
چگونه آنفلوآنزای دهشتناکِ ۱۹۱۸ در سراسر آمریکا شیوع یافت؟
پدرام باقری
دو نکته درباره پرسش و پاسخ در سنای آمریکا
سید مسعود حسینی
کورونا و کورا – مرگ و پروا
مهسا اسدالله‌نژاد
کرونا و دو مسئله‌ی «غیرطبیعیِ» آن
امیر ارسلان ادیب
آپارتاید کارگری
مصطفی مهرآیین
نابود کردن فرآیندها،نابود کردن زندگی و تولید خشونت
نوید کلهرودی
شرحی بر کتاب اندیشیدن و ملاحظات اخلاقی از هانا آرنت
سعید ربیعی
انقلاب لهستان: لخ‌والسا و اتحادیه‌ی کارگری
حمید موذنی
عشق در سالهای وبا
حمید موذنی
درس های سریال تاج و تخت
سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
حامد داراب
چرا داریوش آشوری روشنفکر است؟
محمدمهدی اردبیلی
غذا و وسوسه‌های شیطان
اسلاوی ژیژک
وقتی گزینه‌هایِ پیش‌ِ رو یکی از یکی بدترند
میشل فوکو
قدرتِ مقاومت‌کردن
آرشیو