ads1
ads3
تغییر رنگ سایت

شبکه های اجتماعی جامعه

آرشیو
آرشیو
آرشیو
Print This Post

حمید موذنی
کمدی اطلاع‌رسانی و تراژدی واقعیت خبر در ایران


حمید موذنی
«یک بوشهری صبح اول وقت، ساعت ۴ صبح پس از زدن بستی تریاک، قبراق و شاد به سر نانوایی رفته و به افراد حاضر در صف می‌گوید خبر دارید که انگلیس در جنگ‌العالمین (جنگ جهانی) شکست خورده است؟ یکی از حضار در صف که با “کاپتیان هاوس” کنسول انگلیس در بوشهر آشنا بوده، همان لحظه به کنسولگری انگلیس رفته و این خبر را به کنسول می‌دهد. “کاپیتان هاوس”، نگران شده و در اتاق خود مشغول قدم زدن می‌شود. ۲ ساعت پس از این خبر یعنی در ساعت ۶ صبح، تلگرافی از انگلستان، به کنسولگری مخابره می شود و شکست انگلیس را خبر می‌دهد. کاپیتان هاوس، متعجب شده و مرد بوشهری که این خبر را داده حاضر کرده و از وی می‌پرسد چگونه به این سرعت چنین خبری را دریافت کرده و آن مرد در پاسخ، بافور خود را نشان می‌دهد».


این واقعه و روایت از بوشهر قدیم، نشان می دهد که چکونه یک فرد بابت توهم ناشی از اعتیاد خود در یک جمع( صف نانوایی) خبری را اعلام می کند و این خبر به چه صورت انتقال یافته تا اینکه بر حسب تصادف این نوع خبر رسانی مشروعیت هم پیدا می کند. این روایت قدیمی، توهم اطلاع‌رسانی و قدرت گفتمان شایعه را در یک جامعه ی مانده در دوران قبیله ای( تقسیم بندی مارشال مک لوهان )متبادر می‌ سازد. نکته ی جالب اما این است که در واقع آن‌چه، این مرد بوشهری می‌گوید هنوز نیز گفتمان غالب اطلاع‌رسانی در جامعه ی ایران است و ایرانیان، به جای مطالعه و پی‌گیری چندجانبه‌گرایی خبر به “توهمات شنیداری” و “شایعه” به جای “اصل خبر” رجوع می‌کنند. شبکه های اجتماعی هم به این وضعیت بیش از پیش دامن زده و موحب تقویت این گفتمان شده اند. در مثالی دیگر، این موضوع در بوشهر قدیم چنان قدرتی داشته که مردم، اصل خبر را به جای رجوع به خبرگزاری‌ها و مطبوعات از زنان مغازه‌دار و یا زنان ماستی (ماست‌فروش) نیز کسب می‌کرده‌اند. برای مثال می‌گویند همسر دریابیگی (حاکم وقت بوشهر) در مراسم ختمی در بوشهر حاضر بوده و در این مراسم، از زنی بوشهری می‌شنود که دریابیگی در حال رفتن از بوشهر است.
همسر دریابیگی به منزل که می‌رود به شوهرش دریابیگی می‌گوید چنین خبری را از زنان شنیده و دریابیگی در جوابش می‌گوید اگر زنان گفته‌اند درسته و پاشو و وسایل رفتن را جمع کن!» جالب این‌که پس از مدتی کوتاه، دریابگی ماموریتش پایان پذیرفته و بوشهر را ترک می‌کند.

این خاطرات قدیمی و دو روایت در باب نحوه‌ی اطلاع‌رسانی در بوشهر ضمن این‌که نشان‌دهنده‌ی توجه به “وانموده‌ی خبر” به جای “واقعیت خبر” است، نشان از قدرت و هژمونی حس شنوایی و دوران قبیله ای نیز دارد.


٢. یکی دیگر از دلایل ضعف روزنامه نگاری به جز حاکمیت استبداد و سانسور در ایران ، عقب ماندگی ما نسبت به کهکشان گوتنبرگ و زود رسیدن ما نسبت به کهکشان مارکونی است.
جهان غرب، ۲۰۰ سال تجربه “کهکشان گوتنبرگ” ( اختراع صنعت چاپ) و سیر در گفتمان کتابت ، روزنامه نگاری و چاپ را نموده بود و با اغاز کهکشان مارکونی(اختراع رادیو ) در حال آغاز عصر جدیدی بود. در این برحه، بشر در حال قدرت‌بخشی به دیدگان به جای گوش بود و دنیای جدید با اختراع رادیو به جای دیدن تلاش داشت، شنیدن را هم واجد توان همسان نماید و انسان داشت، به عصر شنیدیداری می‌رسید. اما ایرانیان از “شنیدار” به “شنیداری بزک‌شده” در حال کوچ بودند. قوت مستمر حس شنوایی از سنت تا عصر دوران جدید در بین ایرانیان، در واقع نشان از اقتدار شایعه در برابر اصل واقعیت دارد و همچنین هژمونی گوش در برابر چشم و سنت در برابر مدرنیته را نمایان می‌سازد.


جوامع در خود مانده و متأثر از سنت جزمیت‌یافته‌ی خود و همچنین نظام‌های سیاسی حاکم بر آن‌ها، همیشه دل‌نگران انتقادها هستند و شهروندان از گفتن نقد و ابراز انتقاد بابت، این‌که “دیوار موش دارد و موش هم گوش دارد”، می‌ترسند و در اضطراب دائم به سر می‌برند و نظام‌های سیاسی نیز به جای حمایت از جامعه‌ی مدنی و توجه به توسعه سیاسی و اجتماعی، خود را به سازمان‌های پیگیر شنیده‌های شهروندان مجهز می‌کنند تا چشم‌شان روز بد نبیند. از سوی دیگر، آگاهی نظام‌های سیاسی حاکم در ایران از قدرت شایعه آن‌ها را به سیاستِ “ابتدا شایعه کن و سپس اقدام نما” کشانده تا آن‌جا که بسیاری از طرح‌های اقتصادی و سیاسی خود را به این‌گونه در جامعه، جا می‌اندازند. جامعه نیز متأثر از این خصیصه‌ی خود، با شنیدن شایعه‌ها از قبل اقدامات عملی را انجام می‌دهد و پس از مدتی وضعیت عملیاتی شده حاکم را به صورت هژمونیک پذیرفته و هر دو (جامعه و نظام سیاسی) در خیال خود، برنده‌ی این نوع سیاست‌ورزی هستند. برای مثال جامعه با شنیدن یک شایعه اقتصادی در مورد یک کالا سریعاً دست به احتکار می‌زند و برای مدتی کوتاه خود را در برابر تورم ارضا می‌کند اما….
در اصل، این وضعیت خصیصه شده و به الگو مبدل گشته ایرانیان نمایانگر وضعیت کُمیک اطلاع‌رسانی و تراژیک واقعیت اخبار است و با تأمل و توجه به آن انسان نمی‌تواند تصمیم بگیرد که باید بخندند یا بایست بگرید.

 

*طرح هایی از آرس کارتونیست کوبایی 

نظرات

تیتردو

در میان گذر این روزهای کرونایی که همه جا صحبت از تب و تردد و سرفه و بیماری و قرنطینه است نشستن پای صحبت آدم هایی که دنیا رو جور دیگری می بینند حال دیگری دارد. آنها که گذشته اند از ناامیدی و ترس و رکود و سکوت و به نقطه زیبای آگاهی و بینش […]
آرشیو

مقالات

سید مسعود حسینی
نگاهی به “بیمار در بیمارستان”
آلن بدیو
در مورد وضعیتِ اپیدمی
اسلاوی ژیژک
ما گونه‌ای هستیم که به حساب نمی‌آید
نعمت الله فاضلی
به خانه برمی‌گردیم اما به کدام خانه؟
جواد کاشی
مرگ دورِهَم عروسی است
حمید موذنی
جهان و کرونا: امروز و فردا
روزبه آقاجری
میراث زنده یک مبارز سوسیالیست
امیر ارسلان ادیب
چه‌کسی در خانه نمی‌ماند؟
امین بزرگیان
بوردیو و خرید در مواقع اضطراری
مهسا اسدالله‌نژاد
نیروی چشم‌های خیره مردم
پدرام باقری
ما در وضعیتِ بی‌دولتی قرار گرفته‌ایم
امیر ادیب
دختران خیابان انقلاب و رهاسازی نیروی «امتناع»
جان ام بری
چگونه آنفلوآنزای دهشتناکِ ۱۹۱۸ در سراسر آمریکا شیوع یافت؟
پدرام باقری
دو نکته درباره پرسش و پاسخ در سنای آمریکا
سید مسعود حسینی
کورونا و کورا – مرگ و پروا
مهسا اسدالله‌نژاد
کرونا و دو مسئله‌ی «غیرطبیعیِ» آن
امیر ارسلان ادیب
آپارتاید کارگری
مصطفی مهرآیین
نابود کردن فرآیندها،نابود کردن زندگی و تولید خشونت
نوید کلهرودی
شرحی بر کتاب اندیشیدن و ملاحظات اخلاقی از هانا آرنت
سعید ربیعی
انقلاب لهستان: لخ‌والسا و اتحادیه‌ی کارگری
حمید موذنی
عشق در سالهای وبا
حمید موذنی
درس های سریال تاج و تخت
سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
حامد داراب
چرا داریوش آشوری روشنفکر است؟
محمدمهدی اردبیلی
غذا و وسوسه‌های شیطان
اسلاوی ژیژک
وقتی گزینه‌هایِ پیش‌ِ رو یکی از یکی بدترند
میشل فوکو
قدرتِ مقاومت‌کردن
حسام سلامت
در نقد اسطوره‌ی مردمِ همیشه خوب
حسین باقری
«فرو رفتنِ کلمه در فعلنِ پهلوها»
فرشاد پارسیان
حقوق و اخلاق در آرا بنتام
امیر محقق
۷ کتاب با موضوع «شهر» که باید بخوانیم
سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
ساره واعظی لقب
«آبی یا صورتی»؟
آتنا مرکزی
نقش زنان در افزایش سرمایه های اجتماعی
آتنا مرکزی
خشونت علیه زنان: خشونت علیه جامعه
ملوین کانر
فرهنگ جوانان امروز ستایندۀ مرگ است
سمیرا بهزادی
فتوت ایرانی در دوره ایلخانی
محسن رنانی
فردا اول خلقت است
حمیدموذنی
یازدهم سپتامبر مبدا جهان جدید
ناصر فکوهی ۶۶
پیکان: ظهور و سقوط یک «افتخار ملی»
آرشیو