ads1
ads3
تغییر رنگ سایت

شبکه های اجتماعی جامعه

آرشیو
آرشیو
آرشیو
Print This Post

حمید موذنی
کمدی اطلاع‌رسانی و تراژدی واقعیت خبر در ایران


حمید موذنی
«یک بوشهری صبح اول وقت، ساعت ۴ صبح پس از زدن بستی تریاک، قبراق و شاد به سر نانوایی رفته و به افراد حاضر در صف می‌گوید خبر دارید که انگلیس در جنگ‌العالمین (جنگ جهانی) شکست خورده است؟ یکی از حضار در صف که با “کاپتیان هاوس” کنسول انگلیس در بوشهر آشنا بوده، همان لحظه به کنسولگری انگلیس رفته و این خبر را به کنسول می‌دهد. “کاپیتان هاوس”، نگران شده و در اتاق خود مشغول قدم زدن می‌شود. ۲ ساعت پس از این خبر یعنی در ساعت ۶ صبح، تلگرافی از انگلستان، به کنسولگری مخابره می شود و شکست انگلیس را خبر می‌دهد. کاپیتان هاوس، متعجب شده و مرد بوشهری که این خبر را داده حاضر کرده و از وی می‌پرسد چگونه به این سرعت چنین خبری را دریافت کرده و آن مرد در پاسخ، بافور خود را نشان می‌دهد».


این واقعه و روایت از بوشهر قدیم، نشان می دهد که چکونه یک فرد بابت توهم ناشی از اعتیاد خود در یک جمع( صف نانوایی) خبری را اعلام می کند و این خبر به چه صورت انتقال یافته تا اینکه بر حسب تصادف این نوع خبر رسانی مشروعیت هم پیدا می کند. این روایت قدیمی، توهم اطلاع‌رسانی و قدرت گفتمان شایعه را در یک جامعه ی مانده در دوران قبیله ای( تقسیم بندی مارشال مک لوهان )متبادر می‌ سازد. نکته ی جالب اما این است که در واقع آن‌چه، این مرد بوشهری می‌گوید هنوز نیز گفتمان غالب اطلاع‌رسانی در جامعه ی ایران است و ایرانیان، به جای مطالعه و پی‌گیری چندجانبه‌گرایی خبر به “توهمات شنیداری” و “شایعه” به جای “اصل خبر” رجوع می‌کنند. شبکه های اجتماعی هم به این وضعیت بیش از پیش دامن زده و موحب تقویت این گفتمان شده اند. در مثالی دیگر، این موضوع در بوشهر قدیم چنان قدرتی داشته که مردم، اصل خبر را به جای رجوع به خبرگزاری‌ها و مطبوعات از زنان مغازه‌دار و یا زنان ماستی (ماست‌فروش) نیز کسب می‌کرده‌اند. برای مثال می‌گویند همسر دریابیگی (حاکم وقت بوشهر) در مراسم ختمی در بوشهر حاضر بوده و در این مراسم، از زنی بوشهری می‌شنود که دریابیگی در حال رفتن از بوشهر است.
همسر دریابیگی به منزل که می‌رود به شوهرش دریابیگی می‌گوید چنین خبری را از زنان شنیده و دریابیگی در جوابش می‌گوید اگر زنان گفته‌اند درسته و پاشو و وسایل رفتن را جمع کن!» جالب این‌که پس از مدتی کوتاه، دریابگی ماموریتش پایان پذیرفته و بوشهر را ترک می‌کند.

این خاطرات قدیمی و دو روایت در باب نحوه‌ی اطلاع‌رسانی در بوشهر ضمن این‌که نشان‌دهنده‌ی توجه به “وانموده‌ی خبر” به جای “واقعیت خبر” است، نشان از قدرت و هژمونی حس شنوایی و دوران قبیله ای نیز دارد.


٢. یکی دیگر از دلایل ضعف روزنامه نگاری به جز حاکمیت استبداد و سانسور در ایران ، عقب ماندگی ما نسبت به کهکشان گوتنبرگ و زود رسیدن ما نسبت به کهکشان مارکونی است.
جهان غرب، ۲۰۰ سال تجربه “کهکشان گوتنبرگ” ( اختراع صنعت چاپ) و سیر در گفتمان کتابت ، روزنامه نگاری و چاپ را نموده بود و با اغاز کهکشان مارکونی(اختراع رادیو ) در حال آغاز عصر جدیدی بود. در این برحه، بشر در حال قدرت‌بخشی به دیدگان به جای گوش بود و دنیای جدید با اختراع رادیو به جای دیدن تلاش داشت، شنیدن را هم واجد توان همسان نماید و انسان داشت، به عصر شنیدیداری می‌رسید. اما ایرانیان از “شنیدار” به “شنیداری بزک‌شده” در حال کوچ بودند. قوت مستمر حس شنوایی از سنت تا عصر دوران جدید در بین ایرانیان، در واقع نشان از اقتدار شایعه در برابر اصل واقعیت دارد و همچنین هژمونی گوش در برابر چشم و سنت در برابر مدرنیته را نمایان می‌سازد.


جوامع در خود مانده و متأثر از سنت جزمیت‌یافته‌ی خود و همچنین نظام‌های سیاسی حاکم بر آن‌ها، همیشه دل‌نگران انتقادها هستند و شهروندان از گفتن نقد و ابراز انتقاد بابت، این‌که “دیوار موش دارد و موش هم گوش دارد”، می‌ترسند و در اضطراب دائم به سر می‌برند و نظام‌های سیاسی نیز به جای حمایت از جامعه‌ی مدنی و توجه به توسعه سیاسی و اجتماعی، خود را به سازمان‌های پیگیر شنیده‌های شهروندان مجهز می‌کنند تا چشم‌شان روز بد نبیند. از سوی دیگر، آگاهی نظام‌های سیاسی حاکم در ایران از قدرت شایعه آن‌ها را به سیاستِ “ابتدا شایعه کن و سپس اقدام نما” کشانده تا آن‌جا که بسیاری از طرح‌های اقتصادی و سیاسی خود را به این‌گونه در جامعه، جا می‌اندازند. جامعه نیز متأثر از این خصیصه‌ی خود، با شنیدن شایعه‌ها از قبل اقدامات عملی را انجام می‌دهد و پس از مدتی وضعیت عملیاتی شده حاکم را به صورت هژمونیک پذیرفته و هر دو (جامعه و نظام سیاسی) در خیال خود، برنده‌ی این نوع سیاست‌ورزی هستند. برای مثال جامعه با شنیدن یک شایعه اقتصادی در مورد یک کالا سریعاً دست به احتکار می‌زند و برای مدتی کوتاه خود را در برابر تورم ارضا می‌کند اما….
در اصل، این وضعیت خصیصه شده و به الگو مبدل گشته ایرانیان نمایانگر وضعیت کُمیک اطلاع‌رسانی و تراژیک واقعیت اخبار است و با تأمل و توجه به آن انسان نمی‌تواند تصمیم بگیرد که باید بخندند یا بایست بگرید.

 

*طرح هایی از آرس کارتونیست کوبایی 

نظرات

تیتردو

گفتگو با علی برزگر، مسئول جمعیت امام علی بوشهر
نام جمعیت امام علی را همۂ ما حداقل یک بار شنیده ایم. دیدن هر روزۂ کودکان کار بر سر چهار راه ها یا در پارک ها باعث شده کمابیش با نام این تشکل مردم نهاد و فعالیت هایش آشنایی نسبی داشته باشیم. لینک کوتاه:
آرشیو

مقالات

سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
ساره واعظی لقب
«آبی یا صورتی»؟
آتنا مرکزی
نقش زنان در افزایش سرمایه های اجتماعی
آتنا مرکزی
خشونت علیه زنان: خشونت علیه جامعه
ملوین کانر
فرهنگ جوانان امروز ستایندۀ مرگ است
سمیرا بهزادی
فتوت ایرانی در دوره ایلخانی
محسن رنانی
فردا اول خلقت است
حمیدموذنی
یازدهم سپتامبر مبدا جهان جدید
ناصر فکوهی ۶۶
پیکان: ظهور و سقوط یک «افتخار ملی»
آتنا مرکزی
تبعیض جنسیتی در کابینه دوازدهم
مهدی یسری
مفهوم برنامه ریزی فرهنگی
ستاره تناور
مدنیت،شهروندی و کنش های معطوف به اخلاق
محمد رضا فولادی
چرخه حیات تروریسم جهادی در خاورمیانه
کیتی رویف
نویسندگان بزرگ چطور با مرگ زندگی کردند؟
محسن رنانی
جوانه‌های بلوغ در شمالِ جنوب
محمد فاضلی
کلنگ‌ها را غلاف کنید
نسرین ریاحی
مرزها در گام معلق لک لک ها
علی آتشی
جایی میان رمانس و خشونت
درک تامپسون
خودتان باشید
مهتا بذرافکن
چرا آب در ایران امنیتی شد؟
مسعود نیلی
در ضرورتِ کینه‌زدایی از سیاست
محمد فاضلی
باید خشمگین باشیم: بحران محیط زیست
تونی جات
از تاریخ چه آموخته‎ایم؟ احتمالاً هیچ
بهروز غریب‌پور
معلق در فضا
آتنا مرکزی
سهم زنان از امید
زیگمونت باومن
سلامتی و نابرابری
حمید موذنی
استاد ایرانی و آسیب شناسی چاپلوسی اجتماعی در ایران
اولریش بک و الیزابت بک‌گرنشایم
آشوب جهانی عشق
 
مصطفی ملکیان
در مصائب فقدان گفت و گو
حمید موذنی
کمدی اطلاع‌رسانی و تراژدی واقعیت خبر در ایران
مارگارت پکسن
صلح چیست؟
محمدرضا فولادی
اصلاح طلبی پیش رونده یا تدریجی
علی آتشی
آوار اندیشه های شریعتی برای ما
داوید لوبروتون
انسان شناسی رنج ودرد
حمید موذنی
جهان در گیر ودار یک حرف
محمدرضا فولادی
اصلاح طلبی در عصر پسا هاشمی
شهلا اعزازی
شکل نوین خانواده
مصطفی مهرآیین
تاملی بر فساد
مهتا بذرافکن
خشونت علیه زنان در محیط کار
آکا صفوی
خیام خوانی
آرشیو