ads1
ads3
تغییر رنگ سایت

شبکه های اجتماعی جامعه

آرشیو
آرشیو
آرشیو
Print This Post

ردپای کرونا در اسناد فوت‌ فصل بهار


رد پای کرونا در آمار ثبت احوال (۲)

از اسناد فوت ثبت احوال و حوادث رانندگی پزشکی قانونی، چه تعداد فوت اضافه در زمستان ۹۸ و بهار ۹۹ می‌توان استخراج کرد؟ کاهش حوادث رانندگی چقدر می‌توانسته بر آمار فوت اثر بگذارد؟ تعداد اسناد فوت ایران در بهار ۹۹ در مقایسه با سال‌های گذشته چقدر افزایش یافته است؟

آیا می‌توان تعداد فوتِ افزون بر وضعیت عادی را به کرونا نسبت داد؟ فاصله فوتِ اضافه و فوت کرونامثبتِ ایران در مقایسه با کشورهای دیگر چقدر است؟ از این مقایسه چه می‌توان دریافت؟

چرا انتشار ماهانه و هفتگی اسناد فوت هنگام همه‌گیری یک ضرورت است؟

مطابق روند تغییرات آمار فوت فصل‌های بهار سازمان ثبت احوال (+) در پنج سال گذشته، زمانی که هنوز سر و کلّۀ کووید-۱۹ پیدا نشده نبود، انتظار می‌رفت تعداد اسناد فوت در بهار ۹۹ بین۸۷.۷۰۰ و۹۵.۵۰۰ باشد (حدود ۹۱.۵۸۰)، اما تعداد اسناد فوتی که توسط سازمان ثبت احوال به تازگی گزارش شده، آمار فوت بهار ۹۹، در مجموع شامل ۱۱۰.۳۸۴ مورد سند فوت است. به بیان دیگر بین مقدار واقعی و مقدار مورد انتظار ۱۸.۸۰۰±۳.۸۷۰ مورد اختلاف وجود دارد. بر این اساس می‌توان گفت تعداد فوت اضافه نسبت به متوسط سال‌های قبل در همین فصل بین ۱۴.۹۳۷ و ۲۲.۶۷۰ مورد است (p-value=0.01).

آمار فوت کشور در بهار ۹۹ چقدر افزایش یافته؟

تعداد اسناد فوت بهار، ۲۱٪ نسبت به مقدار متوسط مورد انتظار مطابق روند سال‌های قبل بیشتر شده است. به عبارت دیگر آمار فوت بهار امسال۴± ۲۱٪ نسبت به روند ۵سال گذشته افزایش یافته است. البته به نظر نمی‌رسد این عدد در مقایسه با بسیاری کشورها چندان زیاد تلقی شود.

در یادداشت «رد پای کرونا در آمار ثبت احوال (۱)»، تعداد ۲.۷۳۸ فوت اضافه‌ از اسناد فوت سازمان ثبت احوال در زمستان ۹۸ استخراج و گزارش شد [۱]. این عدد از تعداد فوت کرونامثبتی که توسط وزارت بهداشت اعلام شده بود ۱.۴۵۴مورد بیشتر بود. در بهار ۹۹ تعداد فوت اضافه سازمان ثبت احوال، ۱۰.۵۷۷ مورد از تعداد فوت‌های کرونامثبت بیشتر بوده است.

تاثیر کاهش تحرک اجتماعی (مسافرت) بر آمار فوت
آیا مقایسۀ بالا برای محاسبه تعداد فوت اضافه در ماه‌های پس از شناسایی کرونا کافیست؟

با اعلام عمومی خطر ابتلا به ویروس کرونا و هشدارهای پی‌درپی، تحرک اجتماعی (مسافرت) در سطح کشور کاهش یافت و حوادث رانندگی منجر به فوت نیز به سبب آن کاهش پیدا کرد.

کاهش حوادث رانندگی چقدر می‌توانسته آمار فوت را تحت تاثیر قرار دهد؟
سازمان پزشکی قانونی آمار تعداد فوت‌شدگان بر اثر حوادث‌ رانندگی را در اسفند سال‌های اخیر منتشر می‌کند (+). تعداد ۱.۰۴۸ مورد فوت بر اثر حوادث رانندگی در اسفند ۹۸ گزارش شده است، در حالی که انتظار می‌رفته مطابق روند سال‌های گذشته، در اسفند ۹۸ این مقدار حدود ۱.۱۹۶ مورد باشد (۱۴۸ مورد اختلاف، معادل ۱۳٪). این تعداد با p-value=0.05 دارای تمایز معنادار با سال‌های گذشته است و با p-value=0.01 تقریباً در مرز تمایزی معنادار با آمار سال‌های گذشته قرار دارد.

برای ماه‌های فروردین و اردیبهشت تنها آمار دو سال اخیر وجود دارد و امکان محاسبه اختلاف به روش فوق نیست. برای محاسبه کاهش فوت حوادث رانندگی در ماه‌های پس از شناسایی کرونا چاره‌ای جز مقایسه آمار با ماه مشابه در سال گذشته نیست.


از ابتدای شناسایی کرونا در کشور یعنی از اسفند ۹۸ تا انتهای بهار ۹۹ تعداد موارد فوت بر اثر حوادث رانندگی تقریباً حدود ۱۰۰۰ مورد کاهش داشته است (حدود ۲۳٪) که بیشترین مقدار کاهش آن در فروردین و سپس در اسفند ماه رخ داده است.

در نتیجه کاهش فوت بر اثر حوادث رانندگی جاصل از کاهش تحرک اجتماعی (مسافرت) در اسفند۹۸، تنها ۷٪ و در بهار ۹۹ تنها ۴٪ می‌توانسته تعداد فوت اضافه سازمان ثبت احوال را تغییر دهد.

افزایش فوت با در نظر گرفتن کاهش حوادث رانندگی چقدر بوده است؟

با فرض اینکه آمار اسناد فوت سازمان ثبت احوال از سال ۹۴ تاکنون به اندازه کافی به تعداد فوت واقعی نزدیک باشد [۳]، با در نظر گرفتن آمار حوادث رانندگی پزشکی قانونی می‌توان چنین نتیجه گرفت:

تعداد فوت اضافه در زمستان۹۸ حدود ۲.۹۴۷ فوت و در بهار ۹۹ حدود ۱۹.۶۵ فوت بوده است (در مجموع ۲۲.۵۵۲ مورد). تعداد فوت اضافه‌ی محاسبه شده در زمستان ۹۸ تقریباً ۱.۶۶۳مورد (۱۳۰٪+) و در بهار ۹۹ تقریباً ۱۱.۳۸۲مورد (۱۳۸٪+) و در مجموع ۱‍۳.۰۴۵ مورد (۱۳۷٪+) بیشتر از آمار فوت کرونامثبت در همان فصل‌ها بوده است.

آیا می‌توان فوت اضافه را به کرونا نسبت داد؟
از ابتدای فروردین ۹۹ انتشار آمار استانی در کشور متوقف شد و آمار ابتلا و فوت کرونا به تفکیک استان‌‌ها در دسترس عموم نیست. اگر این آمار در دست بود، می‌شد با بررسی همبستگی ابتلا و فوت استان‌ها از یک سو و آمار اسناد فوتِ اضافه استان‌ها از سوی دیگر تا اندازه‌ای به این پرسش پاسخ داد.

تعداد اسناد فوت در استان‌های کشور از ۴٪ تا ۴۰٪ بیشتر از روند قبلی آن‌ها بوده است (۲۱٪ در کل کشور).

جدول فوت اضافه استان‌ها در بهار ۹۹ و منحنی تغییرات فصل بهار آن‌ها در نسخه کامل این یادداشت آمده است (تاثیر کاهش تعداد فوت بر اثر حوادث رانندگی در جدول زیر لحاظ نشده است).

ارتباط افزایش فوت و همه‌گیری
ارتباط میان فوت اضافه و کرونا می‌تواند به دو صورت ممکن است اتفاق بیافتد:

· ارتباط مستقیم

منظور ارتباط مستقیم، فوت بر اثر ابتلا به کرونا است.

· ارتباط غیرمستقیم

ارتباط غیرمستقیم ممکن است به سه شکل زیر رخ دهد:

فوت به علت نارسایی خدمات درمانی مناسب، با ازدیاد بار مراجعه ناشی از کرونا
عدم استفاده از خدمات درمانی به علت ترس از آلودگی مراکز درمانی به کرونا
ناتوانی اقتصادی در استفاده از برنامه‌های درمانی به خاطر رکود اقتصادی ناشی از کرونا
مقایسه کشورها
با توجه به این که اندازه‌گیری فوت ناشی از کرونا چه به صورت مستقیم و چه غیرمستقیم با دشواری‌های بسیاری روبه‌رو است از فوت اضافه برای برآورد و ارزیابی صحت تعداد فوت ناشی از کرونا استفاده می‌شود. نسبت فوت اضافه به فوت کرونا مثبت در برخی کشورها و شهرهای دیگر در جدول زیر آمده است [۴].

ایران تنها کشوری نیست که آمار فوت اضافه‌ آن از آمار فوت کرونامثبت آن بیشتر است. دست‌کم در انگلستان، اسپانیا، ایتالیا، هلند و اتریش نیز چنین بوده است، اگرچه مقدار آن در ایران نسبت به تمامی این کشورها بیشتر است.
ax
با توجه به هزینه‌بر بودن پوشش گستردۀ تست کرونا و ارائه خدمات درمانی برای جلوگیری از موارد فوتی که به صورت غیرمستقیم به کرونا مرتبط می‌شوند، به نظر می‌رسد فاصلۀ تعداد فوت اضافه و آمار فوت‌شدگان کرونامثبت در کشورهای دارای درآمد سرانه بیشتر، نسبت به کشورهای دارای درآمد سرانه کمتر، به صورت متوسط کمتر است [۵].

محاسبه نرخ مرگ و میر
با استفاده از تست سرولوژی روی آخرین نمونه‌گیری انجام شده در سطح کشور، تعداد مبتلایان کرونا (کووید-۱۹) در کشور ۱۸میلیون نفر اعلام شده است [۶]. اگر فرض کنیم تعداد ۲۲.۵۵۲ مورد فوت اضافه ایران، فوت مستقیم کروناست، نرخ مرگ و میر بیماری در ایران (نسبت فوت اضافه به تعداد برآورد شده ابتلا) برابر ۰.۱۲۵٪ خواهد بود.

دانشمندان هنوز در باره نرخ مرگ و میر (Infection Fatality Rate) هنوز به جمع‌بندی مشخصی نرسیده‌اند. آنچه مشخص است نرخ مرگ و میر بیماری از آنچه در روزها و ماه‌های نخست اعلام شد کمتر است. عدد IFR یک جمعیت، به ترکیب سنّی، ترکیب نژادی، دسترسی به خدمات سلامت، طبقه اقتصادی‌اجتماعی و شرایط زمینه‌ای سلامت آن‌ها بستگی دارد و با شناخت بیشتر کادر درمانی از بیماری و روش‌های مقابله با آن تغییر می‌کند[۷] . از طرف دیگر با توجه تقاضای فزاینده برای ابزار تست سرولوژی و تولید انبوه آن، نتایج آن هنوز از استانداردهای مشابه در دیگر لوازم تشخیص طبی برخوردار نیست و باید خطای آن را در نتیجه تحقیقاتی که با استفاده از این ابزار انجام می‌شود لحاظ کرد [۸].

با این حال مقدار محاسبه شده میزان کشندگی IFR در این یادداشت نسبت به آخرین مقادیری که از این شاخص گزارش شده چندان دور از ذهن به نظر نمی‌رسد.

ضرورت انتشار ماهانه و هفتگی آمار فوت در ایران
نگاهی به تغییرات آمار فوت اضافه در کشورهایی که آمار اسناد فوت خود را به صورت هفتگی منتشر می‌کنند، نشان می‌دهد رصد آمار فوت یکی از بهترین راه‌ها برای اطلاع از همه‌گیری و ارزیابی سیاست‌هایی است که به صورت کلان بر آن اعمال می‌شود [۹].

گستردگی و سرعت همه‌گیری کرونا، دشواری‌های روش‌های مستقیم اندازه‌گیری وضعیت اپیدمی برای یک بیماری تازه‌وارد را به دنیا نشان داد. با توجه به ادامه‌دار بودن همه‌گیری کرونا و موارد مشابه آن در آینده، ضرورت دارد سازمان ثبت احوال دوره انتشار اسناد فوت را در گام نخست از انتشار فصلی به ماهانه و در گام دوم به هفتگی تغییر دهد. این فرصت بی‌نظیری برای نهادهای متولی آمار است تا با انتشار منظم و باکیفیت داده‌ها جایگاه خود را افکار عمومی در ارتقا دهند.

ارجاعات

[۱] روش محاسبه در «رد پای کرونا در آمار ثبت احوال(۱)» توضیح داده شده است.

[۲] در زمان نگارش این یادداشت آمار حوادث رانندگی هنوز منتشر نشده است. به همین دلیل تعداد حوادث رانندگی خرداد ۹۹ به صورت تقریبی از روی سایر اقلام آماری برآورد شده است.

[۳] با توجه به نوسان‌های زیاد تعداد اسناد فوت در آمار ثبت احوال، ابهام‌هایی در باره قابل اتکا بودن آمار فصلی اسناد فوت ثبت احوال برای انجام چنین تحلیل‌هایی وجود دارد. توضیح اینکه چرا در این تحلیل از اسناد فوت سال ۹۴ به بعد استفاده شده در یادداشت پیشین آمده است (+).

[۴] موارد غیر از ایران، مقدار فوت اضافه در سایر کشورها از مقاله زیر استخراج شده است:

ECONOMIST, APR 16TH 2020; Tracking Covid-19 Excess Deaths Across Countries

برای مقایسه بهتر کشورها، نسبت فوت اضافه ایران صرفاً در بهار ۹۹ بدون در نظر گرفتن حوادث رانندگی محاسبه شده است.

[۵] درآمد سرانه مربوط به سال ۲۰۱۷ است که از سایت بانک جهانی استخراج شده:

GDP per capita (constant 2010 US$) [NY.GDP.PCAP.KD]

مشابه این مقایسه، ارتباط بین نسبت تعداد تست به جمعیت از یک سو و نسبت فوت اضافه و فوت کرونامثبت از سوی دیگر نیز بررسی شد اما نتایج آن از تفسیرپذیری کمتری برخوردار بود.

[۶] دکتر مسعود مردانی، متخصص بیماری‌های عفونی و عضو کمیته کشوری کرونا در گفتگو با ایسنا (+)

[۷] NATURE, 16 June 2020; How deadly is the coronavirus? Scientists are close to an answer

[۸] TheScientist, 5 May 2020; Why the Accuracy of SARS-CoV-2 Antibody Tests Varies So Much

[۹] استخراج شده از مقاله اشاره شده در ارجاع ۴ .

* تمامی نمودارهای استفاده شده برای نگارش این یادداشت را در اینجا می‌توانید مشاهده کنید.

اخبار مرتبط
نظرات

تیتردو

حمید موذنی
ویروس کرونا بیش از همه‌ی اعضای بدن، به سراغ دست‌ها‌یمان رفته است. بیش از هرچیز رعایت روش‌های بهداشتی و علی‌الخصوص شستن‌دست‌ها ضرورت پیدا کرده است. حتی پیام‌های تبلیغاتی مربوط به دست هاست: «دست ها را بیست ثانیه و به صورتی دقیق بشوئید» فروید ظاهرن به دلیل انتقال ویروس از دست هااست که ترس ما بیش‌تر […]
آرشیو

مقالات

اسلاوی ژیژک
به برهوتِ ویروسی (وایرال) خوش آمدید
محمد غمخوار
رفتار دوگانه کرونا در بوشهر
علی شیخ زاده
استندآپ کمدی و طنز در دنیای مدرن
احمدزیدآبادی
مجلس یازدهم؛ پدیده‌ای نوظهور؟
پدرام باقری
دو نکته درباره قتل رومینا
راضیه اشعثی
ما بر مخروبه ای از بنیان های زیستی نشسته ایم!!!
ایرن واعظ‌زاده
کامو و مفهوم عدالت
مبین کرباسی
هزارمیلیارد تومان کجاست؟
یاشار تاج‌محمدی
در سوگِ خویش‌کاران (تاملاتی در پروژه‌یِ فکریِ شاهرخِ مسکوب)
هانا موسوی
“جهان مد و کالا شدگی زنان “
مرتضی رضایی
به وقت تتلو… به وقت شجریان… به وقت گوگوش
اسلاوی ژیژک
پاندمیک؛ کرونا جهان را تکان می‌دهد
غزال ساکی
نقد فمینیستی شاهنامه
سید مسعود حسینی
نگاهی به “بیمار در بیمارستان”
آلن بدیو
در مورد وضعیتِ اپیدمی
اسلاوی ژیژک
ما گونه‌ای هستیم که به حساب نمی‌آید
نعمت الله فاضلی
به خانه برمی‌گردیم اما به کدام خانه؟
جواد کاشی
مرگ دورِهَم عروسی است
حمید موذنی
جهان و کرونا: امروز و فردا
روزبه آقاجری
میراث زنده یک مبارز سوسیالیست
امیر ارسلان ادیب
چه‌کسی در خانه نمی‌ماند؟
امین بزرگیان
بوردیو و خرید در مواقع اضطراری
مهسا اسدالله‌نژاد
نیروی چشم‌های خیره مردم
پدرام باقری
ما در وضعیتِ بی‌دولتی قرار گرفته‌ایم
امیر ادیب
دختران خیابان انقلاب و رهاسازی نیروی «امتناع»
جان ام بری
چگونه آنفلوآنزای دهشتناکِ ۱۹۱۸ در سراسر آمریکا شیوع یافت؟
پدرام باقری
دو نکته درباره پرسش و پاسخ در سنای آمریکا
سید مسعود حسینی
کورونا و کورا – مرگ و پروا
مهسا اسدالله‌نژاد
کرونا و دو مسئله‌ی «غیرطبیعیِ» آن
امیر ارسلان ادیب
آپارتاید کارگری
مصطفی مهرآیین
نابود کردن فرآیندها،نابود کردن زندگی و تولید خشونت
نوید کلهرودی
شرحی بر کتاب اندیشیدن و ملاحظات اخلاقی از هانا آرنت
سعید ربیعی
انقلاب لهستان: لخ‌والسا و اتحادیه‌ی کارگری
حمید موذنی
عشق در سالهای وبا
حمید موذنی
درس های سریال تاج و تخت
سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
حامد داراب
چرا داریوش آشوری روشنفکر است؟
محمدمهدی اردبیلی
غذا و وسوسه‌های شیطان
اسلاوی ژیژک
وقتی گزینه‌هایِ پیش‌ِ رو یکی از یکی بدترند
میشل فوکو
قدرتِ مقاومت‌کردن
آرشیو