ads1
ads3
تغییر رنگ سایت

شبکه های اجتماعی جامعه

آرشیو
آرشیو
آرشیو
Print This Post

رحیم رستمی
یادداشتی بر مجموعه داستان «طعم نهنگ»


نویسنده : رحیم رستمی

مجموعه داستان«طعم نهنگ» دومین کتاب داستانی محمود بدیه، نویسنده ی بوشهری است که این بار در انتشارات روزنه منتشر شده است. این مجموعه شامل پنج داستان در فضاهایی متفاوت با رویکردی مدرن است . باید گفت ؛

کتاب مورد نظر تا جاهایی از امر سنتی و معمول داستان نویسی کنونی ایران ،با بدعتی که مختص خودش بوده فاصله گرفته است.

اولین داستان کتاب به نام «تل عاشقون» که تکنیکی سراسر سیال دارد و سعی دارد با آمیزش نوع خفیفی از ناتورالیسم در متن، بینامنیتی زیبا با داستان «چرا دریا طوفانی شد» از صادق چوبک برقرار کند. داستان در یک بستر وهم انگیز به سمت و سویی گاه واقع گرا و تلخ نگرانه به هستی شناسی انسان¬ها، پیش می‌رود. داستان زنی که در صحنه¬ی آغازین، در پی دخترش می¬گردد که نوزادی را پنهانی از راه رابطه¬ای نامشروع زاییده است.

… زن با اندام لاغر و تکیده روی تل عاشقون، منتظر بازگشت دخترش بود. دختر دیر کرده و او نگران بود. دختر بیچاره… چه سرنوشتی برای نوزادش رقم می¬خورد…؟

نوزاد دیروز به دنیا آمد…

سیر داستان به گونه¬ای پیش می¬رود که پی در پی تداعی¬هایی برای همین زن صدمه دیده شکل بگیرد. آنگاه رد پای هستی شناختی چوبک نیز اندک اندک هویدا می¬شود. اما داستان «تل عاشقون» داستانی است خود بسنده و با معیارهای امروزین خودش و با فاصله گرفتن از زبان معمول چوبک. گر چه ممکن است شخصیت¬ها را ما از واقعیت وام گرفته باشیم، اما داستان، سعی دارد تا با تناوب خاص، یک به یک و قطره قطره، هم حوادث پیشینی و هم اکنونی را در جلوی مخاطب عرضه کند بدون آنکه ذره¬ای از عرف داستان¬نویسی گذشته را با خود به یدک بکشد. زیرا زبانی بکر دارد. زبان شناور و شخصیت¬هایی که در رویارویی با جبر و وراثت به تنگناهایی می¬رسند که خود بانی و باعث این گیرافتادگی¬ها هستند، فضایی معلق و داستانی گیرا برای مخاطب آفریده که برخی پرسش¬ها را در ذهن ایجاد می¬کند. گم گشتگی دختری که سعی در مخفی نگاه داشتن خویش دارد، و فرزند نامشروع او تکیه گاه اصلی ایده ی داستان «تل عاشقون» است. پیوندی گریز ناپذیر با پلشتی انسان دارد که در پس پرده¬ای به نام معیارهای انسانی و اخلاقی پنهان می¬شود.

اما داستان دیگر این کتاب به نام «شرحی از ماه، شرحی از زمین»، بنیان¬های زندگی آغشته به نمادها و ایدیولوژی¬های ویرانگر جهان سرمایه¬داری را نشان می¬دهد که از زندگی مصرفی زمان حال سخن می¬گوید. داستان «شرحی از ماه ، شرحی از زمین» تا حدودی شبیه داستان¬هایی است که نویسنده¬اش سعی دارد تا از این پیرنگ منسجم، گذری بزند به جهان علمی – تخیلی. اما نه به آن نوع کاملا معمول داستان¬های علمی- تخیلی، یا آنچه ما از این داستان¬ها دیده¬ایم.

شرحی از زمین شرحی از ماه ،در کلینیک ماه ، یک داستان رئالیسم وهمی ست که زن و مرد در داستان به گونه ای طنز آلود به کلینیکی در کره ی ماه پرتاب می¬شوند تا در آنجا به عمل زیبایی بپردازند. زن زائده ای زیر چشم اش سر باز کرده و کم کم زائده جلوی بینائی اش را می‌گیرد .در همین داستان که در آغاز با روایت دانای کل نیز همراه می¬شویم، داستانی موازی دیگر وجود دارد که بیشتر استعاری است. با تم اصلی همین داستان زن و شوهر پیش می¬رود. درباره¬ی بیماری ناشناخته¬ی مسمومیت شدید و فلج صورت در جزیره¬ای به نام (گایا)است که اهالی از ترس مسری بودن بیماری یک به یک جزیره را ترک می¬کنند. لیکن این داستان متوازی ، داستان یک فیلم است که حالا زن و مرد قصه ،در هتلی در کلینیک ماه مقابل تلویزیون نشسته اند و دو گوینده ی مرد و زن در مورد فیلم و علت ترک اهالی جزیره گایا باهم گفت گوی می‌کنند . داستان «شرحی از ماه، شرحی از زمین» درباره¬ی زندگی دروغین دنیایی است که غرق در لایه¬های سطحی و ظواهر و زیبایی¬های آسیب زننده است. چیزی که باید نامش را حقیقت وارونه شده¬ نامید، نه زندگی حقیقی . زیرا که حیات ذهن در چنین آشوبی که پی آمد نظام یکسان سازی فعلی جهانی است به کنار می¬رود و جایش را انسانی تماما بیولوژیکی و فاقد روح خواهد گرفت.

داستان «طعم نهنگ» داستانی دیگر است که حالتی از شخصیت¬ها را همچون یک نمایش و در پاره¬ پاره هایی از گفتگوهای جذاب پیش می¬برد. گویا داستان بیشتر در مورد امر ضرورت و شاید بیشتر غریزه¬ای است به نام خوردن و یا بلعیدن. این شخصیت¬ها در برابر بعضی پرسش¬ها ،مقابل یکدیگر قرار می¬گیرند. گفتگوهای کوتاه کوتاه داستان که تعلیق¬هایی شدید را به متن داده است از نقاط قوت آن است. در تمام داستان، امر واقعی در کنار استعاره¬ای بسیار راز آمیز به نام «بوی ناخوش آیند» در سطح شهر قرار گرفته که تنه¬ی اصلی داستان است.

اما داستان دیگر این مجموعه به نام «جنوبی» که داستان مهاجرت با تم بازگشت است. خانواده¬ای که پس از بازگشت از یکی از شهرهای سوئد به نام (سرنا) شهری قطبی پس از سالیانی دراز، برای دیدن خویشان خود به وطن و طبیعت خویش یعنی ایران و استان بوشهر بازگشته¬اند. داستان از یک صیدگاه و شوره¬زار نمک آغاز می¬شود. که پدرها مشغول صید اند . پسر همین خانواده¬ی مهاجر و اکنون بازگشته به ایران، همراه با پسری دیگر به نام اشکان ،نظاره¬گر پدران خود در صیدگاه هستند. در این هنگام، معمای دراماتیک داستان شکل می¬گیرد. دسته¬ای پرنده مهاجر از سیبری بر بالای سر آنها به پرواز در می¬¬آیند که موجب می¬شود ، داستانی به شکل افقی همراه داستان اصلی حرکت کند. دو پسر بچه به بهانه عکس ،و در واقع به دنبال فرود آمدن پرندگان مهاجر راه می‌افتند که ببینند که چرا پرندگان از سیبری به این شور زار فرود آمدند.به ناگاه طوفان نمک سخت در می‌گیرد و آن ها به شکلی خوفناک ، کسی را مشاهده می‌کنند که جسدی را در رود نمک می‌اندازد. حجمی از داستان، در گفتگوی دو پسر سپری می¬شود. این موقعیت آدم¬هایی است که پنداری هر لحظه زیر پای آنها خالی می¬شود و دلهره¬های ناشناخته¬ای به سراغشان خواهد آمد. به راستی ریشه¬ی این دلهره¬های هستی در کجا هستند؟

داستان دیگری در این مجموعه وجود دارد به نام «واهیک گوش¬های سگش را وقتی می¬دوید دوست داشت» که درون خانواده¬ای ارمنی را به نمایش می¬گذارد و بیشتر در مورد تنهایی پسر خانواده است که بیشتر وقت خود را در برابر رسانه¬ای به نام تلویزیون می¬گذراند. در این بین او با سگش روزگار تنهایی خود را می¬گذراند. اما حکایت پدر هم وجود دارد. گویا کلیسایی فرسوده در شهر بوشهر وجود دارد که پدر به فکر مرمت آن است. آغاز داستان از جایی هست که پسر سراسیمه از کنار دریا همراه «اسنوپی» که همان سگش است برگشته. در اولین صحنه¬های داستان، تعلیق خوبی وجود دارد که به جهان اشیاء و گم رفتن آنها مربوط می¬شود:

…واهیک سراسیمه وارد اتاق می¬شود. بعد از چند لحظه مکث به طرف کمد لباسی می¬رود. کشو مخصوص وسایل او زیر کمد لباسی است. دست می¬برد ته کشو و ریز و درشت وسایل را می¬ریزد بیرون. خانم حق نظریان صبحانه را نیمه تمام گذاشته و پشت سرش لقمه را جویده نجویده می¬خواهد تا اتاق خواب او را دنبال کند.

– واهیک دنبال چه می¬گردد؟

– مامان… چیزم یادم نیس کجاس؟

– چه چیزت معلوم نیس کجاس؟

– زنجیرم.

این هماهنگی ریتمی جالبی با کلیت داستان ایجاد می¬کند. داستان در سراسر تنه¬ی خود، بی هیچ پیچیدگی زبانی بی موردی، جهان¬های درونی و ساحت¬های روانی آنها را موشکافی می¬کند، بدون آنکه در ورطه¬ای به نام پرگویی بیفتد. بلکه قصدش داستان¬ پردازی است.

مجموعه¬ی «طعم نهنگ» ظاهر شدن هولناک انسان¬هایی است که گر چه در گرداگرد همه¬ی ما حضور دارند، لیکن ابعاد روانی و روحی آنها در تقابل با محیط و جهان ناآشناست. این آدمها در زبان یکدست مجموعه، پر از رمز و راز هستند. اما تا اندکی در پیشگاه ما عیان می¬گردند. منتها با شگردهای ادبی خاص.

اخبار مرتبط
نظرات

تیتردو

در حوزه دشتي و تنگستان
سرویس خبر جامعه آنلاین: عصر امروز محمدحسین بکمی در گفتگو با جامعه آنلاین خبر اعلام نامزدی اش برای انتخابات مجلس را تایید کرد. لینک کوتاه:
آرشیو

مقالات

حمید موذنی
عشق در سالهای وبا
حمید موذنی
درس های سریال تاج و تخت
سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
حامد داراب
چرا داریوش آشوری روشنفکر است؟
محمدمهدی اردبیلی
غذا و وسوسه‌های شیطان
اسلاوی ژیژک
وقتی گزینه‌هایِ پیش‌ِ رو یکی از یکی بدترند
میشل فوکو
قدرتِ مقاومت‌کردن
حسام سلامت
در نقد اسطوره‌ی مردمِ همیشه خوب
حسین باقری
«فرو رفتنِ کلمه در فعلنِ پهلوها»
فرشاد پارسیان
حقوق و اخلاق در آرا بنتام
امیر محقق
۷ کتاب با موضوع «شهر» که باید بخوانیم
سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
ساره واعظی لقب
«آبی یا صورتی»؟
آتنا مرکزی
نقش زنان در افزایش سرمایه های اجتماعی
آتنا مرکزی
خشونت علیه زنان: خشونت علیه جامعه
ملوین کانر
فرهنگ جوانان امروز ستایندۀ مرگ است
سمیرا بهزادی
فتوت ایرانی در دوره ایلخانی
محسن رنانی
فردا اول خلقت است
حمیدموذنی
یازدهم سپتامبر مبدا جهان جدید
ناصر فکوهی ۶۶
پیکان: ظهور و سقوط یک «افتخار ملی»
آتنا مرکزی
تبعیض جنسیتی در کابینه دوازدهم
مهدی یسری
مفهوم برنامه ریزی فرهنگی
ستاره تناور
مدنیت،شهروندی و کنش های معطوف به اخلاق
محمد رضا فولادی
چرخه حیات تروریسم جهادی در خاورمیانه
کیتی رویف
نویسندگان بزرگ چطور با مرگ زندگی کردند؟
محسن رنانی
جوانه‌های بلوغ در شمالِ جنوب
محمد فاضلی
کلنگ‌ها را غلاف کنید
نسرین ریاحی
مرزها در گام معلق لک لک ها
علی آتشی
جایی میان رمانس و خشونت
درک تامپسون
خودتان باشید
مهتا بذرافکن
چرا آب در ایران امنیتی شد؟
مسعود نیلی
در ضرورتِ کینه‌زدایی از سیاست
محمد فاضلی
باید خشمگین باشیم: بحران محیط زیست
تونی جات
از تاریخ چه آموخته‎ایم؟ احتمالاً هیچ
بهروز غریب‌پور
معلق در فضا
آتنا مرکزی
سهم زنان از امید
زیگمونت باومن
سلامتی و نابرابری
حمید موذنی
استاد ایرانی و آسیب شناسی چاپلوسی اجتماعی در ایران
اولریش بک و الیزابت بک‌گرنشایم
آشوب جهانی عشق
 
مصطفی ملکیان
در مصائب فقدان گفت و گو
آرشیو