ads1
ads3
تغییر رنگ سایت

شبکه های اجتماعی جامعه

آرشیو
آرشیو
آرشیو
Print This Post

بررسی پدیده ریزگرد …

راضیه اشعثی(عضو هیات موسس انجمن اقلیم پاک بوشهر): استان بوشهربر روی نوار گرد و غبار جهانی قرار گرفته است آب و هوای استان بوشهر خشک  و از نظر تقسیمات اقلیمی بر روی کمربند فشار زیاد جنب حاره ای در امتداد بیابان های نیمکره شمالی دقیقا روی مدار ۲۷ عرض جغرافیایی واقع شده است ، جایی که عظیم ترین بیابان های نیمکره شمالی گسترده شده است. فرایند مشهود و غالب اقلیمی در این منطقه ، حرارت و گرمی هوا ، طولانی بودن دوره خشکی ، قدرت و شدت تبخیر چشمگیر(۳۰۰۰ میلی متر در سال) ، میزان تبخیر بیش از بارندگی ، بارش های شدید و کوتاه مدت  با دامنه نوسان زیاد طی سال های مختلف ،  زمستان معتدل با بهار زود گذر ، کوتاه بودن دوره بارش ( متوسط بارش  ۲۲۰ میلی متر) از مهم ترین ویژگی های اقلیمی استان بوشهر می باشد که برای زندگی ساحل نشینان شرایط خشنی را رقم زده است.

 

 

راضیه اشعثی

کارشناس ارشد جغرافیا

عضو هیات موسس انجمن اقلیم پاک/

هوای پاک برای ادامه حیات و جریان زندگی ضروری است . با ترکیب متعادلی از اکسیژن و نیتروزن و گازهای کمیاب ، اما این تعادل همیشه پایدار نبوده  ونفوذ ذراتی با قطر کم تر از ۵ میکرون  توازن در ثبات و پایداری زیستی را متحول نموده است.

«ریز گردها  در اصطلاح علمی پدیده ای طبیعی هستند  که ناشی از توفان های گرد و غبار صحراها و بیابان ها  در  مناطق  با  اختلاف فشار زیاد بلند  می شود. این ذرات بسیار ریز خاک  که از سیلت و رس تشکیل شده ، به دلیل وزن بسیار کم ، می تواند مدت ها در هوا معلق مانده و مسافت های دوری  را بپیماید». شرایط اقلیمی و مشکلات طبیعی تنها بخش کوچکی از منشأ ایجاد  گرد و غبار است بیابان ها جزء لاینفک طبیعت بوده وبسیار شکننده و حساس هستند اما خود را در طول حیات زمین ترمیم و بازسازی  می کرده اند، بخش اساسی مشکل  به فعالیت های انسانی مرتبط است که تاثیر آن در افزایش آلودگی هوا نیز غیر قابل انکار است .

استان بوشهربر روی نوار گرد و غبار جهانی قرار گرفته است آب و هوای استان بوشهر خشک  و از نظر تقسیمات اقلیمی بر روی کمربند فشار زیاد جنب حاره ای در امتداد بیابان های نیمکره شمالی دقیقا روی مدار ۲۷ عرض جغرافیایی واقع شده است ، جایی که عظیم ترین بیابان های نیمکره شمالی گسترده شده است. فرایند مشهود و غالب اقلیمی در این منطقه ، حرارت و گرمی هوا ، طولانی بودن دوره خشکی ، قدرت و شدت تبخیر چشمگیر(۳۰۰۰ میلی متر در سال) ، میزان تبخیر بیش از بارندگی ، بارش های شدید و کوتاه مدت  با دامنه نوسان زیاد طی سال های مختلف ،  زمستان معتدل با بهار زود گذر ، کوتاه بودن دوره بارش ( متوسط بارش  ۲۲۰ میلی متر) از مهم ترین ویژگی های اقلیمی استان بوشهر می باشد که برای زندگی ساحل نشینان شرایط خشنی را رقم زده است.

حدود چهل سال است که پدیده گرد و خاک بخش وسیعی از جهان از جمله جنوب غرب آسیا و منطقه خاورمیانه را در بر گرفته است. پدیده ریزگرد به عنوان یکی از خطرناک ترین پدیده‌های زیست محیطی  و یکی از پدیده های جدی و آستانه ای در بحث آب و هوا و شرایط اقلیمی محسوب می شود.

این پدیده همیشه به شکل محدود، مقطعی و قابل کنترل در غرب مرزهاى جغرافیایى ایران  وجود داشته است، هر چند وزش بادهاى غرب به شرق که بر مبناى حرکت وضعى زمین بر محور خود به عنوان یک عامل طبیعی با عبور از روى صحراهاى عربستان، اردن، سوریه و عراق در فرایند تولید ریزگرد بر کرانه های غرب و جنوب غرب کشورمان نقش داشته و تا خلیج فارس به پیش می تاخته  ،اما آنچه امروز پدیده مرگ بار ریز گرد را شدت بخشیده ، فعالیت های نابخردانه انسان است که به این پدیده طبیعی دامن زده است .

در گذشته نه چندان دور پوشش جنگلى بلوط و گیاهان علوفه ای در امتداد رشته کوه زاگرس در غرب ایران و گستره آبی خورها، تالاب ها، نیزارها و نخلستان ها در جلگه خوزستان در حاشیه رودخانه های کرخه و کارون و مصب رودهای مهم  دجله و فرات در عراق، نقش فیلتر و ریه های تنفسى  ایران و جنوب عراق را ایفا می کردند.

امروز منشا  اصلی  و کانون تشکیل پدیده گرد و خاک درخارج از مرزهای ما و در  کشورهای همسایه ، عراق، سوریه ، کویت، عربستان،  اردن و سواحل جنوبی خلیج فارس قرار دارد. باد عامل مسلط فرسایشی وایجاد کننده  این پدیده بوده است که در جهات مختلف دوده، گازهای سمی، ذرات و غبار معلق انفجارها  ،ذرات بسیار ریزرس ،سیلت ، شن ،نمک ها، بقایای گیاهی، مواد تولیدی از کارخانه ها و صنایع به هر سو می پراکند .

واقعیت تلخ این است که در سال های اخیر برحجم بیابان ها و صحراها در  کشور های خاور میانه افزوده شده ، چرا که باد رفت ها ماسه ای نبوده و منشا رسوبی و تالابی دارند این ذرات گرد وخاک معلق توسط جریانات سطوح فوقانی جو به نقاط دورترانتقال می یابد و فرصت جابجایی به منطق بسیار دورتر از تالاب ها را دارند .

این امر  در درجه اول سبب آلودگی هوای استان های خوزستان و بوشهر  و در درجه بعد استان های ایلام، لرستان ، کرمانشاه کهکیلویه و بویراحمد، چهارمحال بختیاری و جنوب فارس  و غرب زاگرس را درمی شود  . البته نباید کانون های داخلی تولید گرد و غباراز جمله خوزستان و پهنه های ساحلی را در کشور را نادیده گرفت.

تغییرات اقلیمی ،گرمایش جهانی ،کمی بارش ، خشکسالی و ریزش های جوی شدید و کوتاه مدت،جریان آب رودها را در حوضه های آبخیز دچار نوساناتی کرده و از حالت منظم به نامنظم و طغیانی تغییر شکل داده  است .

لذا با حمل رسوب و نهشته های آبی شکل های جدیدی از ناهمواری در کوتاه ترین زمان ممکن تشکیل شده که توفان های گرد و غبار از پیامد این رویداد طبیعی است  و چشم انداز آن درکوهستان زاگرس و جنوب عراق به وضوح نمایان شده است.

عوامل انسانی  به مراتب در شکل گیری کانون های ریز گرد داخلی و خارجی طی پنجاه سال اخیر  تاثیر گزارترعمل کرده اند : احداث سد های متعدد ، انحراف مسیر رودخانه ها و بر داشت بی رویه از منابع آب، قطع بی رویه درختان جنگلی ، خشکانیدن خورها، تالابها ، تخریب نیزارها، تغییر کاربری اراضی  و استفاده نامناسب از زمین های کشاورزی ، چرای بی رویه دام ، کشت غیر اصولی ، اکتشاف و استخراج منابع نفتی و گاز در دو سوی مرزها، بروزجنگ های خانمان سوزمتوالی در خاورمیانه ، ایران و عراق ، عراق و کویت ، عراق و آمریکا ، اعراب و اسراییل ، شمال افریقا  و امروز اوج این ویرانی ها و تخریب طبیعت درسوریه و..  این فعالیت های انسانی  موجب  تغییرات آب و هوایى پایدار و به هم خوردن اکوسیستم منطقه آسیب دیده شده است. بطوری که  در آینده نزدیک بر اساس نظر اقلیم شناسان الگوی آب و هوایی جهان تغییر خواهد کرد ومناطق آب و هوایى سرد، به معتدل و معتدل به گرم  و نیمه بیابانى به بیابان واقعی  تبدیل خواهد شد.

امروز در جهان به پیامد  توفان های گرد و غبار به عنوان یک مخاطره آب و هوایی که اثرات مخرب زیست محیطی زیادی بر روی سلامت انسان و اکوسیستم های طبیعی دارد توجه و تاکید می شود . گرد و غبار باعث فرار پرندگان و حیوانات شده و بر تنوع زیستی سواحل خلیج فارس آسیب زده است ، غبارها بر روی دریاچه پشت سدها  و آب های سطحی می نشیند ، همچنین باعث آلودگی آب های کارستی می شود با نشستن گرد و غبار روی سنگ های آهکی و شسته شدن توسط باران وارد سفره های آب زیر زمینی می شود و در نهایت حجم زیادی از آلودگی ها وارد خلیج فارس می شود.

 

این توفان ها علاوه برمشکلات زیست محیطی باعث مشکلات اجتماعی و اقتصای نیز می شود . پدیده گرد و خاک مسایل بهداشتی همانند انواع بیماری های ریوی نظیر آسم، برونشیت های مزمن و آلرژی های حساس، بیماری های چشمی، ایجاد مشکل در تنفس بیماران قلبی و عروقی به همراه دارد، خسارات اقتصادی فراوانی نیز از جمله کاهش میزان دید در معابر، فرسایش شدید ابنیه و تاسیسات صنعتی، اختلال درسفرهای زمینی و هوایی، ناپایداری کشاورزی ، افزایش خسارت به محصولات باغی و زراعی و تبعات اجتماعی نظیر افزایش مهاجرت را در پی داشته است.

چند سال اخیر با افزایش ریزگردها در کشور و از جمله استان بوشهر ، آفت هایی مانند کنه، شته، کپک گریبانگیر کشاورزان استان بوشهرو محصولات آن ها شده است  ، آفت کنه با تنیدن تار بر روی درختان ریزگردها را جذب نموده و عمل فتوسنتز و تولید محصول  را کاهش می دهد . کشاورزان برحسب آزمایش و خطا از انواع آفت کش ها بدون در نظر گرفتن استاندارد استفاده از آن ها و برای جلوگیری از خسارت به میزان زیاد ازاین آفت کش ها استفاده می کنند . افزایش استفاده از آفت کش ها  زیان دوجانبه ای برانسان و محیط زیست می گذارد.

مهم ترین راهکارها برای جلوگیری و مقابله باپدیده گرد و غبار:

-همکاری سازمان های بین المللی و  کشورهای خاورمیانه از جمله ایران ، عربستان و عراق  در جهت پایداری توسعه و مقابله با ریز گرد

– باز گردانیدن  آب به تالاب ها مرداب هاو در نظر hffdrddswsasjhggf          jghdfdxگرفتن حق آبه تالاب های عراق با همکاری و هماهنگی ترکیه در برداشت آب از رود خانه های دجله و فرات

-آموزش و افزایش فرهنگ عمومی در بهره برداری از منابع آب ، خاک  ، کشاورزی و محیط زیست در قالب  پیمان ها و کنوانسیون ها.

– خاموش کردن شعله جنگ  در منطقه خاورمیانه

-ایجاد کمربند فضای سبز در غرب کشور و اطراف شهرها، حفظ وگسترش فضای سبز درون شهری

– توسعه وتجهیز مراکز درمانی وپزشکی

-کنترل فعالیت های عمرانی ومنابع ساکن تولید گرد وغبار

-استفاده ازفناوری های نو در مهار گرد و غبار

– مدیریت صحیح منابع آب و خاک

– تداوم فرایند بیابان زدایی باکاشت پوشش گیاهی و درختان مقاوم به خشکی به صورت شطرنجی و ردیفی

روش های اجرایی بیابانزدایی

۱-  کاهش سرعت باد با استفاده ازانواع بادشکن های  زنده(درختی یا بیولوژیکی) و غیر زنده(مصنوعی یا مکانیکی) تقسیم کرد مانند نخلستان های جنوب کشور عراق که قبلا به عنوان کمربند سبز و بادشکن در منطقه عمل می کردند. بادشکن های مصنوعی می توانند شامل دیوارهای سنگی، فلزی، چوبی، پلاستیکی، حصیری یا دیواره های تهیه شده از شاخه های بریده شده از درختان موجود در منطقه باشد.

۲-  مقاوم سازی سطوح در معرض فرسایش بادی ، استفاده از انواع مالچ ها و پوشش های خاک مانند مالچ سنگریزه ای ،مالچ رسی ،مالچ نفتی ،پلیمر تثبیت کننده شنهای روان با فناوری نانو ، نقش بند.

براساس ماده ۵ آیین نامه آمادگی و مقابله با آثار زیان بار پدیده گرد و غبار(ریز گرد) در کشور، وزارت جهاد کشاورزی موظف است با هماهنگی سازمان هواشناسی کشور و استانداری های مربوطه مطابق با زمان بندی هایی که کار گروه تعیین می کند، نسبت به اقدامات مناسب در مناطق با پتانسیل فرسایش بادی بالا بر اساس طرح شناسایی کانون های بحرانی بیابان زا اقدام نماید.

خوشبختانه استان بوشهر به دلیل همجواری و داشتن مرزهای طولانی با خلیج فارس نسبت به استان های غربی کمتر در معرض ریز گردهاست چرا که  دریا درصد زیادی از این گرد و غبار ها را می گیرد. البته می توان با ایجاد بادشکن های زنده و کشت درختانی چون  حرا ، انجیر معابد ، کهور پاکستانی و کهور ایرانی ، بابل ، نخل و  … در نوار ساحلی اقدامات پیشگیرانه ای انجام داد تا از شدت و سرعت باد کاسته شود.

 

 

نظرات

تیتردو

حمید موذنی
گفت و گو از: سودابه زیارتی مردم بوشهر، مردمی مظلوم و آرام هستند. به‌نظر شما آیا این یک ویژگی مثبت و افتخارآمیز برای بوشهری‌هاست؟ این خصوصیت تا چه اندازه باعث آسیب این مردم شده؟ شما فکر نمی‌کنید این مظلومیت تا حد زیادی مردم را از همدلیِ عملی نسبت به یکدیگر دور کرده است؟(باتوجه به این‌که […]
آرشیو

مقالات

حمید موذنی
شجریران
غزال ساکی
روزنامه‌نگار حوزه‌ی جامعه و زنان
محمود بدیه
کلیسای گریگوری
حمید موذنی
توسعه بدون مطبوعات آزاد رخ نمی‌دهد
اسلاوی ژیژک
به برهوتِ ویروسی (وایرال) خوش آمدید
محمد غمخوار
رفتار دوگانه کرونا در بوشهر
علی شیخ زاده
استندآپ کمدی و طنز در دنیای مدرن
احمدزیدآبادی
مجلس یازدهم؛ پدیده‌ای نوظهور؟
پدرام باقری
دو نکته درباره قتل رومینا
راضیه اشعثی
ما بر مخروبه ای از بنیان های زیستی نشسته ایم!!!
ایرن واعظ‌زاده
کامو و مفهوم عدالت
مبین کرباسی
هزارمیلیارد تومان کجاست؟
یاشار تاج‌محمدی
در سوگِ خویش‌کاران (تاملاتی در پروژه‌یِ فکریِ شاهرخِ مسکوب)
هانا موسوی
“جهان مد و کالا شدگی زنان “
مرتضی رضایی
به وقت تتلو… به وقت شجریان… به وقت گوگوش
اسلاوی ژیژک
پاندمیک؛ کرونا جهان را تکان می‌دهد
غزال ساکی
نقد فمینیستی شاهنامه
سید مسعود حسینی
نگاهی به “بیمار در بیمارستان”
آلن بدیو
در مورد وضعیتِ اپیدمی
اسلاوی ژیژک
ما گونه‌ای هستیم که به حساب نمی‌آید
نعمت الله فاضلی
به خانه برمی‌گردیم اما به کدام خانه؟
جواد کاشی
مرگ دورِهَم عروسی است
حمید موذنی
جهان و کرونا: امروز و فردا
روزبه آقاجری
میراث زنده یک مبارز سوسیالیست
امیر ارسلان ادیب
چه‌کسی در خانه نمی‌ماند؟
امین بزرگیان
بوردیو و خرید در مواقع اضطراری
مهسا اسدالله‌نژاد
نیروی چشم‌های خیره مردم
پدرام باقری
ما در وضعیتِ بی‌دولتی قرار گرفته‌ایم
امیر ادیب
دختران خیابان انقلاب و رهاسازی نیروی «امتناع»
جان ام بری
چگونه آنفلوآنزای دهشتناکِ ۱۹۱۸ در سراسر آمریکا شیوع یافت؟
پدرام باقری
دو نکته درباره پرسش و پاسخ در سنای آمریکا
سید مسعود حسینی
کورونا و کورا – مرگ و پروا
مهسا اسدالله‌نژاد
کرونا و دو مسئله‌ی «غیرطبیعیِ» آن
امیر ارسلان ادیب
آپارتاید کارگری
مصطفی مهرآیین
نابود کردن فرآیندها،نابود کردن زندگی و تولید خشونت
نوید کلهرودی
شرحی بر کتاب اندیشیدن و ملاحظات اخلاقی از هانا آرنت
سعید ربیعی
انقلاب لهستان: لخ‌والسا و اتحادیه‌ی کارگری
حمید موذنی
عشق در سالهای وبا
حمید موذنی
درس های سریال تاج و تخت
سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
آرشیو