ads1
ads3
تغییر رنگ سایت

شبکه های اجتماعی جامعه

آرشیو
آرشیو
آرشیو
Print This Post

آکا صفوی
خیام خوانی

خیام خوانی

آکا صفوی – پژوهشگر؛خواننده گروه موسیقی لیان

خیام یکی از پر آوازه ترین شاعران ایرانی در خارج از مرزهای کشور است. چند بُعدی بودن شخصیت این شاعر ریاضی دان ستاره شناس، محبوبیت وی را دو چندان کرده و هاله ای از راز بر گرد چهره ی تاریخی او ترسیم کرده است.

مردم شبه جزیره ی بوشهر به خیام علاقه ای ویژه داشته و دارند و نوعی موسیقی خاص و منحصر فرد با عنوان خیام خوانی در این دیار رواج دارد که در هیچ نقطه ی دیگر از ایران برای آن نظیری یافت نمی شود.

اما چرا مردم بوشهر که از لحاظ اقلیمی و فرهنگی فاصله زیادی با زادگاه این شاعر داشته اند این همه با او همذات پنداری کرده اند؟ برای این که به راز این همفکری پی ببریم لازم است به خصوصیات مردم بوشهر اشاره هایی کنیم.

با نگاهی به اسامی تاجران مشهور این خطه که در بوشهر صاحب تجارت خانه های بزرگی بوده اند به این حقیقت واقف می شویم که کمتر تاجری از بوشهر برخاسته و اکثر آنان پسوند کازرونی، شیرازی و بهبهانی را در نام خانوادگی به دنبال دارند. از این واقعیت چه دریافت می شود؟ این که مردم بوشهر، چندان در قید کارهایی این گونه نبوده اند و بیشتر علاقه مند به غنیمت دانی وقت بوده اند که در اشعار خیام یا به آن توصیه شده و یا مورد ستایش بوده است. برای نمونه:

تا کی غم آن خورم که دارم یا نه / وین عمر به خوشدلی گذارم یا نه

پر کن قدح باده که معلومم نیست / این دم که فرو برم بر آرم یا نه

مردم بوشهر از دیر باز به کار روی دریا مشغول بوده اند. کارهایی چون دریانوردی و ماهیگیری در فصول مختلف سال، مخاطراتی را برای آن ها در برداشته است که ناخودآگاه، ذهن آشوب زده شان را به سوی شعرهای خیام جلب می کرد تا با خواندن این اشعار به آرامش برسند:

از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن / فردا که نیامده است فریاد مکن

بر نامده و گذشته بنیاد مکن / حالی خوش باش و عمر بر باد مکن

اگر با سالداران بوشهری مجالست کرده باشید، در دل حسرت ایام جوانی دارند و ار آمدن موسم پیری بسیار دلگیرند. جماعت سالمند بوشهری تا آخرین لحظه های حیات، حلقه های دوستی دوستان قدیم را فراموش نمی کنندو گاهی درخت گل ابریشمی را در حوالی ساحل می یابی که پاتوق ایشان است، نه همچون پیران دیگر دیاران که نوبت پیری را در پستوه های تنهایی و به شکل انفرادی به سر می آورند. پیران با تجربه ی بوشهری وقتی به یاران دیرین خود می رسند بی اختیار از سال های گذشته یاد می کنند و به اشعار خیام پناه می برند:

افسوس که نامه ی جوانی طی شد / وان تازه بهار زندگانی دی شد

آن مرغ طرب که نام او بود شباب / افسوس ندانم که کی آمد کی شد

اندیشه ی دنیای پس از مرگ و بی اعتنایی به این دنیای زود گذر، دیگر خصلتی است که در قلب و جان مردمان این سامان ریشه دوانیده و آنان را نسبت به حاتم بخشی این رباط مهمان کش، سخت بدبین و بی اعتماد کرده است. این جاست که شعر خیام زبان حال آن هاست:

مرغی دیدم نشسته بر باره ی طوس / در پیش نهاده کله ی کیکاووس

با کله همی گفت افسوس افسوس / کو بانگ جرس ها و کجا ناله ی کوس

این موارد و بسیار موارد دیگر که با تحقیق در راستای مردم شناسی می توان به آن ها دست یافت، در آمیختگی اندیشه و احساس مردم بوشهر را با خیام بزرگ نشان می دهد. این روحیه ی مشترک با شاعر قرن ها، مردم را به سوی یک موسیقی منحصر به فرد به نام خیام خوانی سوق داده است. ما از تاریخ تولد این ژانر در موسیقی بوشهر بی خبریم. اما شاید به جرأت بتوان گفت تاریخی دیرین داردف یعنی از همان دوران که رباعیات بی بدیل خیام در اطراف منتشر شده بود و امواج آن به کرانه های خلیج فارس رسیده بود.

از قدمت خیام که بگذریم، مهم این است که این زانر موسیقی هم چنان تپنده و پرشور و زنده است. خیام خوانان در این بندر دیرین کم نیستند. هنوز شب ها مجالس خیام خوانی با آیینی ویژه برگزار می شود و مجلس شب نشینی جوانان و پیران با شعرهای دلنشین خیام گره می خورد. این شب نشینی ها تا صبح ادامه می یابد و خیام خوانان با موسیقی خاص بوشهری و حرکات موج گونه ی اهل محفل همراه می شوند. گاهی بعد از هر رباعی، یزله خوانی آمیخته با اشعار محلی شروع می شود.

نکته ی دیگر در خیام خوانی، خواندن گاه به گاه رباعیاتی منسوب به خیام یا از شعرای دیگر به ویژه سعدی و حافظ است. خیام خوانی در بوشهر به دو شیوه مرسوم است: خیامی که با نی جفتی و با قطعه شکی خوانده می شود و دیگری با فلوت که در گوشه ی عراق از آواز افشاری می خوانند.

در تقسیم بندی موسیقی بوشهر، می توان به موسیقی مذهبی، موسیقی سوگواری، موسیقی درمان، موسیقی جشن، موسیقی محفلی و موسیقی کار اشاره کرد. در این تقسیم بندی خیام خوانی در بخش موسیقی محفلی قرار می گیرد.

اخبار مرتبط
نظرات

تیتردو

حمید موذنی
گفت و گو از: سودابه زیارتی مردم بوشهر، مردمی مظلوم و آرام هستند. به‌نظر شما آیا این یک ویژگی مثبت و افتخارآمیز برای بوشهری‌هاست؟ این خصوصیت تا چه اندازه باعث آسیب این مردم شده؟ شما فکر نمی‌کنید این مظلومیت تا حد زیادی مردم را از همدلیِ عملی نسبت به یکدیگر دور کرده است؟(باتوجه به این‌که […]
آرشیو

مقالات

محمود بدیه
کلیسای گریگوری
حمید موذنی
توسعه بدون مطبوعات آزاد رخ نمی‌دهد
اسلاوی ژیژک
به برهوتِ ویروسی (وایرال) خوش آمدید
محمد غمخوار
رفتار دوگانه کرونا در بوشهر
علی شیخ زاده
استندآپ کمدی و طنز در دنیای مدرن
احمدزیدآبادی
مجلس یازدهم؛ پدیده‌ای نوظهور؟
پدرام باقری
دو نکته درباره قتل رومینا
راضیه اشعثی
ما بر مخروبه ای از بنیان های زیستی نشسته ایم!!!
ایرن واعظ‌زاده
کامو و مفهوم عدالت
مبین کرباسی
هزارمیلیارد تومان کجاست؟
یاشار تاج‌محمدی
در سوگِ خویش‌کاران (تاملاتی در پروژه‌یِ فکریِ شاهرخِ مسکوب)
هانا موسوی
“جهان مد و کالا شدگی زنان “
مرتضی رضایی
به وقت تتلو… به وقت شجریان… به وقت گوگوش
اسلاوی ژیژک
پاندمیک؛ کرونا جهان را تکان می‌دهد
غزال ساکی
نقد فمینیستی شاهنامه
سید مسعود حسینی
نگاهی به “بیمار در بیمارستان”
آلن بدیو
در مورد وضعیتِ اپیدمی
اسلاوی ژیژک
ما گونه‌ای هستیم که به حساب نمی‌آید
نعمت الله فاضلی
به خانه برمی‌گردیم اما به کدام خانه؟
جواد کاشی
مرگ دورِهَم عروسی است
حمید موذنی
جهان و کرونا: امروز و فردا
روزبه آقاجری
میراث زنده یک مبارز سوسیالیست
امیر ارسلان ادیب
چه‌کسی در خانه نمی‌ماند؟
امین بزرگیان
بوردیو و خرید در مواقع اضطراری
مهسا اسدالله‌نژاد
نیروی چشم‌های خیره مردم
پدرام باقری
ما در وضعیتِ بی‌دولتی قرار گرفته‌ایم
امیر ادیب
دختران خیابان انقلاب و رهاسازی نیروی «امتناع»
جان ام بری
چگونه آنفلوآنزای دهشتناکِ ۱۹۱۸ در سراسر آمریکا شیوع یافت؟
پدرام باقری
دو نکته درباره پرسش و پاسخ در سنای آمریکا
سید مسعود حسینی
کورونا و کورا – مرگ و پروا
مهسا اسدالله‌نژاد
کرونا و دو مسئله‌ی «غیرطبیعیِ» آن
امیر ارسلان ادیب
آپارتاید کارگری
مصطفی مهرآیین
نابود کردن فرآیندها،نابود کردن زندگی و تولید خشونت
نوید کلهرودی
شرحی بر کتاب اندیشیدن و ملاحظات اخلاقی از هانا آرنت
سعید ربیعی
انقلاب لهستان: لخ‌والسا و اتحادیه‌ی کارگری
حمید موذنی
عشق در سالهای وبا
حمید موذنی
درس های سریال تاج و تخت
سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
حامد داراب
چرا داریوش آشوری روشنفکر است؟
محمدمهدی اردبیلی
غذا و وسوسه‌های شیطان
آرشیو