ads1
ads3
تغییر رنگ سایت

شبکه های اجتماعی جامعه

آرشیو
آرشیو
آرشیو
Print This Post

بررسی سیر تکوین «امر سیاسی»


دیروز عصر، پانزدهم مهرماه جلسه‌ای با موضوع «امر سیاسی» در دانشگاه خلیج فارس برگزار گردید. انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه خلیج فارس برگزار کننده هفتگی این جلسات با موضوعات مختلف است.

در جلسه دیروز امیر ارسلان ادیب، از ادوار انجمن اسلامی، سیر تکوین «امر سیاسی» را در گذر زمان، از دولت شهر آتن تا دوران معاصر تشریح کرد.
این جلسه که حدود دو ساعت به طول انجامید و در پایان با پرسش و پاسخ دانشجویی خاتمه یافت؛ حاوی نکات ارزشمندی بود که در ادامه تلاش می‌کنیم قسمت‌هایی از آن را روایت کنیم.

۱. ادیب در ابتدا مدعی آن شد که در دوران معاصر امر سیاسی از بین رفته و جای آن را نوعی اقتصاد در معنایی خاص گرفته است. وی همچین گفت: « امروزه حتی روشنفکران و فعالان سیاسی رادیکال هم سیاست را نه بخاطر عامل رهایی بخش یا سعادت بخشی از درون امر سیاسی، بلکه بخاطر رفعِ شر آن و باز کردن درها برای اقتصاد در معنای عام آن ( یعنی تدبیر امور مربوط به خانه یا ساماندهی امر شخصی) دنبال می‌کنند. اما در گذشته چنین نبوده است.»
امیر ارسلان ادیب در ابتدا به سراغ آتن رفت و واژه سیاست را تبارشناسی کرد تا آن جا که مشخص شد در دوران یونان قدیم سیاست معادل با زیستن در شهر ( پولیس / عرصه عمومی) بوده و هدف از سیاست‌ورزی رساندن خیر همگانی و سعادت جمعی بوده است. وی برای توضیح سیاست در یونان به سراغ ارسطو رفت.
ادیب گفت که سیاست در یونان صرفاً مربوط به مسائل اداره شهر و در عرصه عمومی بوده است. امور خصوصی به هیچ وجه در شهر دنبال نمی‌شده، بلکه در خانه و برای رفع نیازهای ضروری پیگیری می‌شده است.
در آتن به مدت پنج قرن این سیستم رواج داشته و همین نکته باعث حجم عظیم پیشرفت در زمینه های مختلف بوده است.
ادیب در ادامه به تعریف ارسطو از انسان پرداخت و گفت: «منظور ارسطو از جمله انسان حیوانی است سیاسی، این است که انسان‌ها بخاطر فاعلیت‌شان در امور پولیس و عرضه خود در عرصه عمومی متفاوت از دیگر جانواران هستند»

۲. در ادامه جلسه امیرارسلان ادیب به سراغ کتاب «وضع بشر» اثر هانا آرنت رفت و سه مفهوم «زحمت»، «کار» و «عمل» را با یکدیگر مقایسه کرد.
و عمل را به عنوان فعالیتی میان انسان‌ها معرفی کرد که بدون هیچ واسطه‌ای میان انسان‌ها به قصد سعادت و فراروی از زندگی بیولوژیک صورت می‌گیرد و در فهم یونانی متناظر با زیست سیاسی یا bios politikos است.
عمل والاترین کنش بشری است و با همین عمل شهر ها اداره می‌شوند. به زعم ادیب در یونان قدیم عمل با اندیشه پیوند عمیقی داشته و مانند امروز جدا از یکدیگر نبوده‌اند.

۳. ادیب در ادامه به سراغ مسیحیت رفت و مدعی شد با ظهور اندیشه مسیح و سقوط اندیشه یونانی عرصه عمومی و سیاست ورزی به سوی نابودی کامل پیش رفت.
چرا که مسیحیت منشأ سعادت را در جایی غیر از این جهان دنبال می‌کرد به جای جستجوی خیر در شهر بر روی زمین و در رابطه با دیگر انسان‌ها، خیر را در شهر خدا می‌جست. آنچنان که اگوستین قدیس، به دنبال همین کار بود.
وی در ادامه با رویکردی انتقادی به بیان نظرات آگوستین قدیس پرداخت و نشان داد که چگونه تئوریزه کردن مسیحیت توسط آگوستین موجب عقب رفت انسان در تاریخ شد.
ادیب از قرن سوم (ظهور آگوستین) تا قرن دوازدهم (ظهور توماس آکویناس) را برهوت خواند. برهوت به آن معنا که در این ۹قرن هیچ فیلسوف، شاعر ، نمایشنامه نویس و دانشمند مطرحی ظهور نکرد و اساساً نمی‌توانست وجود داشته باشد چرا که مسیحیت رفع همه مشکلات را به دنیای آخرت حواله می‌کرد و انسان مسیحی تلاش چندانی برای رفع مشکل بر روی زمین نمی‌کند.
ادیب در ادامه به سراغ توماس آکویناس رفت و نشان داد که او چگونه تلاش کرد فلسفه یونانی به خصوص دستگاه ارسطویی را احیا کند و در این راه مجبور شد پیوندی میان عقل یونانی و ایمان مسیحی بزند.
در ادامه ماکیاولی نیز با زمینی کردن منشأ امر سیاسی و جدا کردن الهیات از عرصه سیاست‌ورزی نقشی محوری در برون‌رفت از انفعال سیاسی قرون وسطی داشت.
ادیب با اشاره به این نکته که ما همواره به غلط ماکیاولی را قضاوت می کنیم، گفت: «اگر ماکیاولی را با اقتضائات زمان خودش بسنجیم خواهیم دید کار او بسیار بزرگ بوده است. ماکیاولی گفت خدا را رها کنید و به واسطه عقل تاریخی حکومت درست کنید. و این حرف در زمانی زده شد که سلطه کلیسا تقریبا تمام عرصه عمومی را نابود کرده بود.»
ادیب در ادامه به سراغ مارکس رفت و درباره تقسیم کار صحبت کرد. مارکس تلاش میکرد «کار» و «زحمت» را در مقابل منفعتِ برابر برای همگان قرار دهد. اما در دنیای مارکس همچنان «عمل» وجود نداشت و کارگران نقش زیادی در اداره شهر یا همان سیاست به معنای یونانی نداشتند.

امیر ارسلان ادیب در پایان صحبت‌هایش به سراغ دوران جدید آمد و گفت: «همانطور که هانا آرنت ادعا می کند در دوران جدید «زحمت» و «کار» بزرگ شده‌اند و اعمالی که مربوط به حوزه خصوصی و برای رفع ضرورت بودند تمام عرصه عمومی را اشغال کرده‌اند. عرصه عمومی که زمانی محل سیاست و گفت‌و‌گو و فضیلت بود هم‌اکنون جایی برای دنبال کردن نیازهای خصوصی و پول در آوردن شده‌است. امروز جامعه تبدیل به یک اَبَر خانه شده است و حکومت‌ها همان حکم پدر را دارند که تلاش می‌کنند قسمی منفعت عمومی از نوع اقتصاد را به شیوه‌های که اگرچه ظاهراً تفاوت‌های بسیاری دارند ولی همگی در اصل سلطه‌گرانه‌اند، حفظ کنند. جای حیطه عمومی و خصوصی باهم تغییر کرده است و مقولات مربوط به خانه وارد حیطه عمومی شده، علم متناظر با این وضعیت مدرن دیگر نمی‌تواند سیاست به معنایی که اشاره شد باشد، بلکه علم اقتصاد مدرن می‌تواند وضعیت حاکم را توضیح دهد، به بیان دیگر می‌توان گفت امر سیاسی به آن معنای یونانی از بین رفته و جای آن را امر اقتصادی گرفته است.»

در پایان جلسه پرسش های زیادی مطرح گردید. یکی از دانشجو ها پرسید در این وضعیتی که شرح دادید راهکار چیست؟
ادیب گفت: « حقیقت امر این‌ است که پاسخ به این سوال در واقع پاسخ به اصلی‌ترین سوال انسان معاصر در دو قرن اخیر است و هرگونه پاسخ دم‌دستی و از پیش تعیین شده فریبکارانه است، در حقیقت من خودم هم در جستجو هستم و توقع ندارم کسی امروز مثلا کار نکند! و به امر سیاسی به معنای باستانی کلمه بپردازد، قضیه خیلی پیچیده تر از این‌هاست. اما در سطح خُرد فکر می‌کنم جستجوی آگوراها ( آگورا به میدان مرکزی پولیس می‌گفتند که محل تجمع شهروندان برای اداره شهر بود، ولی به شکل استعاری هر جمع عمومیِ واقعی‌ای از انسان‌ها است که حامل ارزش‌های برابری، آزادی و میل به فضیلت‌های انسانی باشد) مثل همین انجمن اسلامی می‌تواند تا حدودی گره‌گشا باشد.»

اخبار مرتبط
نظرات

تیتردو

در حوزه دشتي و تنگستان
سرویس خبر جامعه آنلاین: عصر امروز محمدحسین بکمی در گفتگو با جامعه آنلاین خبر اعلام نامزدی اش برای انتخابات مجلس را تایید کرد. لینک کوتاه:
آرشیو

مقالات

حمید موذنی
عشق در سالهای وبا
حمید موذنی
درس های سریال تاج و تخت
سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
حامد داراب
چرا داریوش آشوری روشنفکر است؟
محمدمهدی اردبیلی
غذا و وسوسه‌های شیطان
اسلاوی ژیژک
وقتی گزینه‌هایِ پیش‌ِ رو یکی از یکی بدترند
میشل فوکو
قدرتِ مقاومت‌کردن
حسام سلامت
در نقد اسطوره‌ی مردمِ همیشه خوب
حسین باقری
«فرو رفتنِ کلمه در فعلنِ پهلوها»
فرشاد پارسیان
حقوق و اخلاق در آرا بنتام
امیر محقق
۷ کتاب با موضوع «شهر» که باید بخوانیم
سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
ساره واعظی لقب
«آبی یا صورتی»؟
آتنا مرکزی
نقش زنان در افزایش سرمایه های اجتماعی
آتنا مرکزی
خشونت علیه زنان: خشونت علیه جامعه
ملوین کانر
فرهنگ جوانان امروز ستایندۀ مرگ است
سمیرا بهزادی
فتوت ایرانی در دوره ایلخانی
محسن رنانی
فردا اول خلقت است
حمیدموذنی
یازدهم سپتامبر مبدا جهان جدید
ناصر فکوهی ۶۶
پیکان: ظهور و سقوط یک «افتخار ملی»
آتنا مرکزی
تبعیض جنسیتی در کابینه دوازدهم
مهدی یسری
مفهوم برنامه ریزی فرهنگی
ستاره تناور
مدنیت،شهروندی و کنش های معطوف به اخلاق
محمد رضا فولادی
چرخه حیات تروریسم جهادی در خاورمیانه
کیتی رویف
نویسندگان بزرگ چطور با مرگ زندگی کردند؟
محسن رنانی
جوانه‌های بلوغ در شمالِ جنوب
محمد فاضلی
کلنگ‌ها را غلاف کنید
نسرین ریاحی
مرزها در گام معلق لک لک ها
علی آتشی
جایی میان رمانس و خشونت
درک تامپسون
خودتان باشید
مهتا بذرافکن
چرا آب در ایران امنیتی شد؟
مسعود نیلی
در ضرورتِ کینه‌زدایی از سیاست
محمد فاضلی
باید خشمگین باشیم: بحران محیط زیست
تونی جات
از تاریخ چه آموخته‎ایم؟ احتمالاً هیچ
بهروز غریب‌پور
معلق در فضا
آتنا مرکزی
سهم زنان از امید
زیگمونت باومن
سلامتی و نابرابری
حمید موذنی
استاد ایرانی و آسیب شناسی چاپلوسی اجتماعی در ایران
اولریش بک و الیزابت بک‌گرنشایم
آشوب جهانی عشق
 
مصطفی ملکیان
در مصائب فقدان گفت و گو
آرشیو