ads1
ads3
تغییر رنگ سایت

شبکه های اجتماعی جامعه

آرشیو
آرشیو
آرشیو
Print This Post

ایرن واعظ‌زاده
دشتان و بازتولید کلیشه‌های جنسیتی


ایرن واعظ‌زاده؛ مدیر عامل انجمن اندیشه سلامت ذهن جنوب

امروز ۲۸ می مصادف با ۸ خرداد و روز جهانی بهداشت قاعدگی است. بارها در کیبردفرسایی‌هایم این جمله را که با اعداد و مناسبات مختلف ترکیب‌بندی شده نگاشته‌ام، اما بسیاری مسائل از جمله پدیده‌ی مزبور جزء آن دسته مسائلی نیستند که بتوان آن را در چارچوب مناسب‌های سالیانه محصور کرد و تنها سالی یک بار، آن هم با بیانی ترس‌خورده، از آن سخن راند.

متأسفانه در منابع فارسی جز تعدادی انگشت شمار، آثاری در خصوص این وضعیت منحصر به فرد بیولوژیکی زنان موجود نبوده و همین اندک آثار نیز صرفاً با پرداخت و نگاهی آناتومیک این موضوع را مورد ارزیابی قرار داده‌اند. بر همین اساس، شاید بتوان کتاب «زنان، دشتان و جنون ماهانه»ی «شهلا زرلکی» را به‌ عنوان یکی از معدود آثار یا حتی تنها اثر متفاوت در منابع فارسی قلمداد کرد. با این حال، این یگانگی و تفاوت نیز چندان مایه‌ی رضایت و نقطه عطفی در حوزه‌ی مطالعات زنان محسوب نمی‌گردد.
شاید چنین تصور شود که زرلکی در این کتاب، در هیأت مبارزی تمام قد از زنان دفاع کرده و عدم فرومایگی آنان به واسطه‌ی این پدیده- که بقاء و تداوم نسل بشر از آن است- را به مخاطب گوشزد می‌کند. اما در حقیقت باید اذعان داشت نشر این کتاب نه سبب رفع بسیاری از ممنوعیت‏ها و بازدارندگی‌های خودآگاه و ناخودآگاه انسان‌ها شده و نه اصولاً اثری علمی و قابل پذیرش به شمار می‌آید.

مزین شدن جلد کتاب با نام «پژوهش»، با آنچه در آن نگاشته شده مغایرت دارد که از مصادیق این امر می‌توان به ضعف در مهارت‌های تحقیقی و تحلیلی نویسنده، بیراهه رفتن و تکرار تأکیدوار بر مواضع منفی برخی ادیان و بعضاً عدم ارجاع به منبعی مشخص و فقدان نوشتاری تحلیلی در باب مسئله‌ی مورد نظر(که گاه نیز بیان آن را به زمانی دیگر موکول کرده!)، اشاره کرد.

همان گونه که در کتاب نیز اشاره شده، دشتان به معنای نشانه بوده و ریشه‌های اوستایی – پهلوی دارد که
در متون زرتشتی برای زنی که در دوران قاعدگی است، به کار گرفته می‌شود. یکی از تکرارات ملال‌آور این کتاب نیز در خصوص نگرش‌ها و قوانین بسیار سختگیرانه‌ی زرتشتیان نسبت به زنان است. با این وجود، نویسنده بر استعمال واژه‌ای از همین فرهنگ تأکید کرده و آن را نسبت به سایر واژگان مقبول‌تر می‌داند که به نوعی تأیید دیدگاه خشونت‌آمیزی است که تناقض و ضدزن بودن زرلکی را حتی در چنین کتابی آشکار می‌کند. او همچنین با رویکردی ناموجه تحمیل انزوا و عزلت‌نشینی زن را در دوران قاعدگی به هنجار می‌داند.

محتویات کتاب سر همبندی‌هایی گسسته و نامنسجم است که اساساً نه با نفس پژوهش همخوانی دارد و نه نویسنده در آن چیزی از خود به آن افزوده است. در واقع این کتاب کم‌حجم تنها ملغمه‌ای از مطالب جسته گریخته در باب دین، اسطوره و اندکی نیز ادبیات است که هیچ یک را نیز به دقت مورد بررسی و کنکاش قرار نداده است.

کتاب علاوه بر غیرعلمی و نیمه تمام بودنش، از سلیقه‌نگاری و قضاوت‌های شخصی دور نبوده و نیاز به ویرایش(کتاب چندین بار تجدید چاپ شده است)، پیوستگی و انسجام متون و همچنین جمع‌بندی، طرح پرسش‌هایی مطابق با شرایط کنونی و ارائه‌ی تحلیل و راه حل‌هایی جامع با بینشی جامعه‌شناختی و روانشناختی دارد.

برخی پرداخت به این موضوع را به جهت تابو بودنش در جامعه‌ی ایرانی ارج نهاده و آن را بسیار قابل توجه می‌دانند اما نباید از یاد برد که همین مسئله، بسیاری از مخاطبان و فعالان عرصه‌ی فرهنگ و حوزه‌ی زنان را از ابراز نقدهایی جدی که در این اثر به وضوح به چشم می‌خورد، بازداشته است.

گرچه ادعای این کتاب که به دنبال یافتن پاسخی‌ برای چرایی مذموم شمردن این پدیده‌ی زیستی در فرهنگ‌ها و باورهای کهن بود تا حدودی محقق شده، اما صرف آوردن مطالبی ناپیوسته در باب اسطوره و دین برای زدودن نگاه منفی نسبت‌ به این پدیده و همچنین عدم نادیده انگاشتن آن از سوی اجتماع حاضر کفایت نمی‌کند.
نگارنده واقف است که برای نقد و تحلیل بسیاری مسائل بایستی به ریشه‌های تاریخی و دینی یک پدیده رجوع کرد اما آنچه نیازی مبرم در جامعه کنونی به شمار آمده و الزام به نگارش آن را برجسته می‌نماید، مداومت در بررسی و ارائه‌ی تحلیل‌هایی کاربردی در باب حواشی این پدیده که سال‌ها است دست‌مایه‌ای برای تحقیر و آزار زنان شده، می‌باشد و موارد فوق از جمله نکاتی هستند که همچنان خلائی جدی در این حوزه را نمایان‌تر می‌کند.
در پایان باید گفت نشانگان پیش از قاعدگی و القای ناپاکی و حقارت و فروتر بودن زنان نسبت به مردان، مسئله‌ای حائز اهمیت است که بایستی در عرصه‌ی فرهنگ و مطالعات دانشگاهی و غیردانشگاهی مورد توجه قرار گیرد تا در نهایت به شناخت و درک بیشتری از دنیای زنان منجر گردد.

اخبار مرتبط
نظرات

تیتردو

حمید موذنی
ویروس کرونا بیش از همه‌ی اعضای بدن، به سراغ دست‌ها‌یمان رفته است. بیش از هرچیز رعایت روش‌های بهداشتی و علی‌الخصوص شستن‌دست‌ها ضرورت پیدا کرده است. حتی پیام‌های تبلیغاتی مربوط به دست هاست: «دست ها را بیست ثانیه و به صورتی دقیق بشوئید» فروید ظاهرن به دلیل انتقال ویروس از دست هااست که ترس ما بیش‌تر […]
آرشیو

مقالات

اسلاوی ژیژک
به برهوتِ ویروسی (وایرال) خوش آمدید
محمد غمخوار
رفتار دوگانه کرونا در بوشهر
علی شیخ زاده
استندآپ کمدی و طنز در دنیای مدرن
احمدزیدآبادی
مجلس یازدهم؛ پدیده‌ای نوظهور؟
پدرام باقری
دو نکته درباره قتل رومینا
راضیه اشعثی
ما بر مخروبه ای از بنیان های زیستی نشسته ایم!!!
ایرن واعظ‌زاده
کامو و مفهوم عدالت
مبین کرباسی
هزارمیلیارد تومان کجاست؟
یاشار تاج‌محمدی
در سوگِ خویش‌کاران (تاملاتی در پروژه‌یِ فکریِ شاهرخِ مسکوب)
هانا موسوی
“جهان مد و کالا شدگی زنان “
مرتضی رضایی
به وقت تتلو… به وقت شجریان… به وقت گوگوش
اسلاوی ژیژک
پاندمیک؛ کرونا جهان را تکان می‌دهد
غزال ساکی
نقد فمینیستی شاهنامه
سید مسعود حسینی
نگاهی به “بیمار در بیمارستان”
آلن بدیو
در مورد وضعیتِ اپیدمی
اسلاوی ژیژک
ما گونه‌ای هستیم که به حساب نمی‌آید
نعمت الله فاضلی
به خانه برمی‌گردیم اما به کدام خانه؟
جواد کاشی
مرگ دورِهَم عروسی است
حمید موذنی
جهان و کرونا: امروز و فردا
روزبه آقاجری
میراث زنده یک مبارز سوسیالیست
امیر ارسلان ادیب
چه‌کسی در خانه نمی‌ماند؟
امین بزرگیان
بوردیو و خرید در مواقع اضطراری
مهسا اسدالله‌نژاد
نیروی چشم‌های خیره مردم
پدرام باقری
ما در وضعیتِ بی‌دولتی قرار گرفته‌ایم
امیر ادیب
دختران خیابان انقلاب و رهاسازی نیروی «امتناع»
جان ام بری
چگونه آنفلوآنزای دهشتناکِ ۱۹۱۸ در سراسر آمریکا شیوع یافت؟
پدرام باقری
دو نکته درباره پرسش و پاسخ در سنای آمریکا
سید مسعود حسینی
کورونا و کورا – مرگ و پروا
مهسا اسدالله‌نژاد
کرونا و دو مسئله‌ی «غیرطبیعیِ» آن
امیر ارسلان ادیب
آپارتاید کارگری
مصطفی مهرآیین
نابود کردن فرآیندها،نابود کردن زندگی و تولید خشونت
نوید کلهرودی
شرحی بر کتاب اندیشیدن و ملاحظات اخلاقی از هانا آرنت
سعید ربیعی
انقلاب لهستان: لخ‌والسا و اتحادیه‌ی کارگری
حمید موذنی
عشق در سالهای وبا
حمید موذنی
درس های سریال تاج و تخت
سعید ربیعی
فساد سیاسی، جزئی یا نظام‌مند؟
حامد داراب
چرا داریوش آشوری روشنفکر است؟
محمدمهدی اردبیلی
غذا و وسوسه‌های شیطان
اسلاوی ژیژک
وقتی گزینه‌هایِ پیش‌ِ رو یکی از یکی بدترند
میشل فوکو
قدرتِ مقاومت‌کردن
آرشیو